Dzaw˗eu gaˇ kawˆ 27
Yawˬ haˇ yawˬ ha aˇ dzehˬ dzeuˇ ni taˬ noeˬ huiˬ
“Naw maꞈ yawˬ haˇ yawˬ ha aˇ dzehˬ dzeuˇ ni taˬ noeˬ huiˬ. Tsaˬ tsaˬ ni tehꞈ˗ehˇ noeˬ˗awˬ.”—Loˇmaˆ 12:3.
Dawˬ caˇ 130 Iˬ baˇ pyehˬ
Kawˆ shawˆ a
1. Piˇliˇpiˆ 2:3-ahˇ haw ngeh, nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw˗eu heu naˇ, aˬ dui aˬ cawˬ nehˬ˗ehˇ cawˬ cawˬ˗eu jeˬ muiˬ ni aˬ joˆ˗ehˇ caw ba nehˬ˗eu nga?
Aˬ dui˗euˬ gʼaˇ duˬ kʼaˇ muiˬ˗eu jeˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ siˬ nya meh lehˇ aˬ dui siˬ nya˗eu miˇ neh, aˬ dui taˬ aw˗eu laꞈ kʼoeˇ aˬ yawꞈ˗euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ˗eu ma. (Eˇpeˇsu 4:22-24) Aˬ dui nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw naˇ, yawˬ ha geuꞈ mawꞈ˗eu jeˬ˗ahˇ naˆ maˬ tseˇ Yeˬhawˇbaˬ geuꞈ mawꞈ˗eu jeˬ˗ahˇ jeˬ hu taˬ˗awˇ, aˬ cawˬ deuˬ yawˬ ha naˆ maˬ tseˇ maˬ gaˇ dzehˬ meh lehˇ haw˗eu meh. Aˬ dui teu loꞈ˗ehˇ jahˇ˗eu baˬ da neh, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ˗eu aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ˗ehˇ jiˇ cawˬ cawˬ˗eu jeˬ muiˬ˗eu meh.—Piˇliˇpiˆ 2:3-ahˇ gui.
2. Pawˇluˆ aˬ jeˬ siˬ nya˗eu nga? Heu kawˆ laꞈ kʼoeˇ aˬ dui aˬ jeˬ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ ja sawˇ˗eu nga?
2 Aˬ dui maˬ noeˬ gahˇ naˇ, nui ma huiˬ˗eu tsawˇ haˬ hawˇ˗eu yawˬ ha gʼaˇ duˬ tehꞈ˗ehˇ shaˇ noeˬ˗eu tsawˇ haˬ deuˬ˗euˬ nui noeˬ ahˇ laˇ nya meh. b Dahˬ beh˗euˬ Ka li zaˬ saˇ ka˗ahˇ˗euˬ mehˇ nmˇ tiˬ deuˬ na, teu loꞈ˗ehˇ gʼeh gaˇ duˇ˗eu meh. Teu miˇ neh Pawˇluˆ Loˇmaˆ meuˬ˗ahˇ jawˇ˗eu Ka li zaˬ deuˬ˗ahˇ “Ngaˇ heu loꞈ˗ehˇ ehˇ˗eu ma. Naw maꞈ yawˬ haˇ yawˬ ha aˇ dzehˬ dzeuˇ ni taˬ noeˬ huiˬ. Tsaˬ tsaˬ ni tehꞈ˗ehˇ noeˬ˗awˬ” lehˇ boꞈ nehˬ˗euˬ meh. (Loˇmaˆ 12:3) Pawˇluˆ aˬ dui yawˬ ha˗euˬ gʼaˇ duˬ jiˇ ya shaˇ noeˬ meh lehˇ siˬ nya˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw˗eu jeˬ heu naˇ, aˬ dui˗ahˇ yawˬ ha˗ahˇ tsaˬ tsaˬ ni noeˬ nya ni caw ba nehˬ˗eu meh. Heu kawˆ laꞈ kʼoeˇ aˬ dui nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw˗eu heu naˇ, nymˇ dahˬ dahˬ dzaˬ ngeh hawˇ˗eu Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ ngeh maˬ ehˇ, naˬ gaˬ lawˬ muˇ mui ngeh maˬ ehˇ, yawˬ haˇ yawˬ ha aˇ dzehˬ dzeuˇ ni maˬ noeˬ huiˬ ni aˬ joˆ˗ehˇ caw ba nehˬ˗eu nga lehˇ haw ma.
Nymˇ dahˬ dahˬ dzaˬ ngeh nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw
3. Nymˇ dahˬ laꞈ kʼoeˇ aˬ jeˬ miˇ neh gaˇ kawˆ doˆ laˇ nya˗eu nga? Tiˬ deuˬ na aˬ joˆ˗ehˇ jahˇ˗eu nga?
3 Yeˬhawˇbaˬ nymˇ dahˬ˗ahˇ beh˗euˬ heu naˇ, kʼaˬ dzeˇ zaˬ hawˇ˗eu miˬ zaˬ˗ahˇ laˬ kʼaˬ bi cehˇ˗eu gʼaˇ duˬ meh. Ehˇ kʼawꞈ maˬ byah kuꞈ˗eu miˇ neh, kʼaˬ dzeˇ zaˬ hawˇ˗eu miˬ zaˬ˗euˬ yaw kaˬ gaˇ kawˆ doˆ laˇ nya˗eu meh. Pawˇluˆ sheuˬ dahˬ dzaˬ˗euˬ deuˬ, shaˬ zahˬ˗ahˇ ya tahˬ puˬ meh lehˇ boꞈ taˬ˗euˬ meh. (1 Gawˇliˬtu 7:28) Tiˬ deuˬ na˗aˬ, nymˇ dahˬ laꞈ kʼoeˇ aˬ myah luꞈ gaˇ kawˆ jaˆ˗eu miˇ neh maˬ dehꞈ sehꞈ nya luꞈ nya lehˇ noeˬ˗awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ miˇ tsaˬ˗euˬ nui noeˬ neh bi uˆ lahˇ taˬ˗euˬ naˇ, gʼawˬ˗eu heu naˇ kʼaˇ muiˬ˗eu jeˬ pyeuꞈ miˇ˗a lehˇ kawˇ ma˗ehˇ noeˬ laˇ nya˗eu meh. Toˆ˗ehˇ noeˬ˗eu deuˬ naˇ, yawˬ ha˗ahˇ muiˬ laˇ˗eu jeˬ˗ahˇ tehꞈ˗ehˇ shaˇ noeˬ˗eu deuˬ pyeuꞈ meh.
4. Aˬ dui aˬ joˆ˗ehˇ gʼeh˗eu nui noeˬ˗ahˇ ya yahˇ˗eu nga?
4 Aˬ dui nymˇ dahˬ laꞈ kʼoeˇ gaˇ kawˆ jaˆ˗eu miˇ neh, maˬ paˇ dahˬ dzaˬ nya miˬ˗a lehˇ maˬ ya noeˬ˗a. Dehꞈ bahˬ dehꞈ muˆ˗euˬ maˬ ngeuˇ taꞈ naˇ maˬ gʼawˬ nya˗a lehˇ aˬ dui siˬ nya˗eu ma. (Maꞈtehˬ 5:32) Teu miˇ neh nymˇ dahˬ laꞈ kʼoeˇ Pawˇluˆ neh ehˇ˗euˬ shaˬ zahˬ teu˗ahˇ ya tahˬ puˬ ngeh, nyiˬ gʼaˬ luꞈ nui ma huiˬ˗eu jeˬ˗euˬ jeˬ nah caw teh˗awˇ, ‘Nymˇ dahˬ heu aˬ jeˬ miˇ neh ngaˬ neh noeˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ maˬ pyeuꞈ nya, aˬ jeˬ miˇ neh ngaˇ za paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nui gaˬ maˬ za˗eu nya, yawˬ gʼaˬ yawˬ nehˬ˗ehˇ jawˇ law nmˇ˗aˬ, heu naˆ maˬ tseˇ byawˬ˗eu maˬ siˬ’ lehˇ noeˬ nya˗eu meh. Toˆ˗ehˇ noeˬ˗eu teu naˇ maˬ tsaˬ˗a, teu naˇ yawˬ ha˗euˬ gʼaˇ duˬ tehꞈ˗ehˇ shaˇ noeˬ˗eu jeˬ pyeuꞈ meh. Miˇ tsaˬ˗euˬ zaˬ siˬ nui gahˇ naˇ, nymˇ dahˬ pyaˆ laˇ kʼawꞈ yawˬ ha˗euˬ nui ma geuꞈ˗awˇ yawˬ ha laˬ kʼaˬ cehˇ˗eu jeˬ˗ahˇ mˇ ni gʼaˬ biꞈ˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ Miˬyehˇ˗euˬ zaˬ siˬ nui gahˇ naˇ “yawˬ ha gʼaˇ duˬ tehꞈ˗ehˇ maˬ shaˇ noeˬ ni, aˬ cawˬ gʼaˇ duˬ shaˇ noeˬ˗awˬ” lehˇ gʼaˬ biꞈ˗eu meh. (Piˇliˇpiˆ 2:4) Yeˬhawˇbaˬ nawˬ˗euˬ nymˇ dahˬ˗ahˇ maˬ bi pyaˆ˗iˇ mawꞈ˗eu uˬ taꞈ, bi huiˬ bi mahˇ laˇ mawꞈ˗eu meh. (Maꞈtehˬ 19:6) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ yawˬ ha˗ahˇ maˬ ngeuˇ˗eu aˬ yawꞈ˗ahˇ jeˬ hu bi noeˬ keuˆ mawꞈ˗eu meh.
5. Eˇpeˇsu 5:33-ahˇ haw ngeh, nyiˬ dzeˇ zaˬ luꞈ tiˬ gʼaˬ tiˇ gʼaˬ aˬ joˆ˗ehˇ mˇ nehˬ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga?
5 Nyiˬ dzeˇ zaˬ luꞈ tiˬ gʼaˬ tiˇ gʼaˬ yaw zeu baw˗eu laꞈ kʼoeˇ gaˬ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu meh (Eˇpeˇsu 5:33-ahˇ gui.) Jaˇliꞈ aˬ dui˗ahˇ za˗eu naˆ maˬ tseˇ biꞈ gaˇ shaˇ noeˬ lehˇ gʼaˬ biꞈ˗eu meh. (Gʼaˬkʼehˇ 20:35) Yawˬ ha˗euˬ nymˇ dahˬ˗ahˇ gaˬ˗awˇ yaw zeu baw ni caw ba nehˬ˗eu aˬ jeˬ nga? Taˬ aw˗eu jeˬ heu pyeuꞈ meh. Taˬ aw˗eu miˬ sawˇ zaˬ deuˬ naˇ yawˬ ha˗euˬ gʼaˇ duˬ tehꞈ˗ehˇ maˬ shaˇ noeˬ ni, ‘aˬ cawˬ gʼaˇ duˬ muiˬ˗eu jeˬ˗ahˇ poˆ˗eu meh.’—1 Gawˇliˬtu 10:24.
Taˬ aw˗eu nymˇ dahˬ deuˬ naˇ, tiˬ gʼaˬ tiˇ gʼaˬ maˬ mˇ ceh ceh ni mehˬ bawˬ gm˗eu laꞈ kʼoeˇ caw mˇ caw shaˇ (Aˇ deuˆ 6-ahˇ haw)
6. Aˬ dui Saˬ˗tiꞈbeˬ hawˇ˗eu Saˬ˗teˇpaˬniˬ˗euˬ dawˬ˗ahˇ neh aˬ jeˬ ya siˬ˗euˬ nga?
6 Taˬ aw˗eu jeˬ heu naˇ, nymˇ dahˬ gʼawˬ mya dahˬ˗ahˇ laˬ kʼaˬ bi cehˇ dzehˬ laˇ˗euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Saˬ˗tiꞈbeˬ lehˇ kuˇ˗eu kʼaˬ dzeˇ zaˬ gʼaˬ ehˇ˗eu “Shaˬ zahˬ jaˆ ngeh ngehˬ˗ehˇ dzehˬ nyiˬ gʼaˬ luꞈ mehˬ bawˬ gm˗eu laꞈ kʼoeˇ caw mˇ caw shaˇ˗eu loˬ meh. ‘Ngaˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ kʼaˇ muiˬ˗eu jeˬ naˇ aˬ jeˬ nga’ lehˇ shaˇ noeˬ ngeh to˗aˬ, ‘Nga nyaꞈ˗euˬ gʼaˇ duˬ kʼaˇ muiˬ˗eu jeˬ naˇ aˬ jeˬ nga’ lehˇ ya shaˇ noeˬ˗eu meh.” Aˬ yawꞈ˗euˬ miˬ zaˬ Saˬ˗teˇpaˬniˬ jiˇ toˆ˗ehˇ noeˬ˗eu meh. Aˬ yawꞈ ehˇ˗eu “Tsawˇ pyehˇ pyehˇ˗eu deuˬ nehˬ˗ehˇ tiˬ gʼaˬ˗iˬ maˬ jawˇ mawꞈ˗a, nga nyaꞈ gaˇ kawˆ doˆ laˇ ngeh aˬ jeˬ˗euˬ baˬ da neh doˆ laˇ˗euˬ nga lehˇ haw˗awˇ, guiˬ lahˬ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ shaˇ˗eu uˬ taꞈ, tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ poˆ tseˇ˗awˇ, gaˇ kawˆ teu˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ laˆ piˇ paˬ nga lehˇ ja sawˇ˗eu ma. Nga nyaꞈ nyiˬ gʼaˬ yaw kaˬ maˬ deuˆ ceh ceh ni doˆ laˇ˗euˬ gaˇ kawˆ teu nehˬ˗ehˇ deuˆ ceh ceh˗eu ma.” Yawˬ haˇ yawˬ ha aˇ dzehˬ dzeuˇ ni maˬ noeˬ huiˬ˗eu nymˇ dahˬ deuˬ naˇ laˬ kʼaˬ cehˇ dzehˬ˗eu meh.
Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gaˇ mˇ ngeh “nui nahˬ nui yu ahˇ”˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw
7. Mehˇ nmˇ zaˬ yo aˬ li deuˬ huiˬ˗eu gaˇ˗ahˇ za ngeh aˬ joˆ˗ehˇ noeˬ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga?
7 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gaˇ˗ahˇ aˬ geu jeˬ ya mˇ˗euˬ kʼawꞈ, gaˇ teu˗ahˇ huiˬ˗eu gaˇ lehˇ haw˗eu ma. (Ja ceuˬ 27:4; 84:10) Mehˇ nmˇ zaˬ yo aˬ li aˬ geu gʼaˬ maˬ kaˬ huiˬ˗eu gaˇ˗ahˇ ya mˇ˗eu gʼaˇ duˬ noeˬ dahˇ doe laˇ ni leh jeh luꞈ˗eu heu naˇ ja ceuˬ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu jeˬ pyeuꞈ meh. Jaˇliꞈ˗ahˇ jiˇ “Ka li zaˬ aˇ muˇ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gaˇ mˇ mawꞈ˗eu tsawˇ haˬ˗aˬ, muiˬ dui dui˗eu gaˇ˗ahˇ poˆ˗eu meh” lehˇ ehˇ taˬ˗euˬ meh. (1 Tiˆmoˇseˬ 3:1) Ehˇ kʼawꞈ huiˬ˗eu gaˇ˗ahˇ za ngeh yawˬ ha˗ahˇ aˇ dzehˬ dzeuˇ ni noeˬ huiˬ paˬ˗ehˇ maˬ gʼeh˗a. (Luˇkaꞈ 17:7-10) Taˬ aw˗awˇ aˬ cawˬ˗ahˇ caw ba nehˬ mawꞈ˗eu miˇ neh ya bi pyeuꞈ˗eu meh.—2 Gawˇliˬtu 12:15.
8. Aˬ dui Daˬyawˇdaˬlaˇ, Awˇziˇ, Aˬbaˇsaˬloˬ heu deuˬ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ neh aˬ jeˬ ya siˬ˗euˬ nga?
8 Jaˇliꞈ˗ahˇ yawˬ haˇ yawˬ ha aˇ dzehˬ dzeuˇ gaˇ keuˆ ni noeˬ huiˬ˗eu deuˬ˗euˬ gaˇ kawˆ ahˇ˗eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Daˬyawˇdaˬlaˇ naˇ, Ka li zaˬ aˇ muˇ kʼoeˇ taˆ “aˬ yuiꞈ geuꞈ mawꞈ˗eu” meh. (3 Yoˇhaˬ 9) Awˇziˇ jiˇ nui ma huiˬ laˇ˗awˇ Yeˬhawˇbaˬ neh maˬ bi mˇ taˬ˗euˬ gaˇ˗ahˇ mˇ˗eu meh. (2 Laˬsaˬbaˬ 26:16-21) Aˬbaˇsaˬloˬ aˬ yawꞈ sahˬ paˬ pyeuꞈ mawꞈ˗eu miˇ neh zaˬ lahˇ deuˬ aˬ yawꞈ˗ahˇ ya leˇ ni muˇ juˇ juˇ˗eu meh. (2 Saˬmeuˬlaˆ 15:2-6) Jaˇliꞈ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ gaˇ kawˆ heu deuˬ˗ahˇ haw ngeh, aˬ cawˬ bi ja ceuˬ˗eu gʼaˇ duˬ leh jeh˗eu deuˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ maˬ ya leˇ˗eu lehˇ maˇ jawˆ ni siˬ laˇ˗eu meh. (Dawˬdaˬ 25:27) Nui ma huiˬ˗eu tsawˇ haˬ hawˇ˗eu aˬ cawˬ neh bi ja ceuˬ mawꞈ˗eu tsawˇ haˬ shaˬ zahˬ˗ahˇ ya tahˬ puˬ˗eu yaw duˬ baw meh.—Dawˬdaˬ 16:18.
9. Yeˬsuˇ aˬ jeˬ˗euˬ gaˇ kawˆ mˇ mehˬ yaꞈ˗euˬ nga?
9 Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ maꞈ loꞈ˗ehˇ maˬ gʼeh˗a. Jaˇliꞈ˗ahˇ “aˬ yawꞈ Miˬyehˇ˗ahˇ duˇ˗eu kʼawꞈ, Miˬyehˇ nehˬ˗ehˇ tiˬ kawˆ ma lehˇ, yawˬ haˇ yawˬ ha maˬ tsaˬ geuꞈ˗a” lehˇ ehˇ taˬ˗euˬ meh. (Piˇliˇpiˆ 2:6) Yeˬsuˇ Yeˬhawˇbaˬ jiˇ naˇ baoˬ kʼaˇ huiˬ˗eu gʼaˬ pyeuꞈ kʼawꞈ, aˬ yawꞈ yawˬ ha˗ahˇ aˇ dzehˬ dzeuˇ ni maˬ noeˬ huiˬ˗a. Yeˬsuˇ zaˬ lahˇ deuˬ˗ahˇ “naw maꞈ laꞈ kʼoeˇ aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ nyiˇ dzehˬ˗eu gʼaˬ˗aˬ, aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ huiˬ dzehˬ˗eu gʼaˬ pyeuꞈ˗eu meh” lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ meh. (Luˇkaꞈ 9:48) Aˬ dui taˬ aw˗eu Yeˬsuˇ˗ahˇ dzaw geuꞈ˗eu huˬ mehˬ mehˬ˗eu deuˬ hawˇ˗eu aˇ muˇ˗ahˇ caw ba˗eu deuˬ uˬ taꞈ, aˇ muˇ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu deuˬ hawˇ˗eu aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu deuˬ nehˬ˗ehˇ gaˇ ya mˇ taꞈ˗eu heu naˇ muiˬ dui dui˗eu guiˬ lahˬ pyeuꞈ meh. Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ taˬ aw naˇ, tiˬ gʼaˬ tiˇ gʼaˬ gaˬ dzehˬ laˇ˗awˇ, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ zaˬ maˇ diˇ deuˬ pyeuꞈ˗eu lehˇ siˬ laˇ˗eu meh.—Yoˇhaˬ 13:35.
10. Aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ gaˇ kawˆ jaˆ luꞈ kʼawꞈ, sheuˬ gʼeh˗eu deuˬ yaw muiˬ muiˬ˗ehˇ maˬ jahˇ nga lehˇ noeˬ laˇ naˇ, aˬ dui aˬ jeˬ jahˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga?
10 Nawˬ˗ahˇ aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na jaˆ luꞈ kʼawꞈ, sheuˬ gʼeh˗eu deuˬ yaw muiˬ muiˬ˗ehˇ maˬ jahˇ nga lehˇ noeˬ laˇ naˇ tawˇ neh? Nawˇ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ toˇ ngeh to˗aˬ, sheuˬ gʼeh˗eu deuˬ˗ahˇ gʼaˬ biꞈ˗eu heu neh taˬ aw˗eu jeˬ mˇ mawˇ nya˗eu meh. (Heˬbyehˇ 13:17) Teu loꞈ˗ehˇ jahˇ nya˗eu gʼaˇ duˬ aˬ dui yawˬ ha˗ahˇ ‘Gaˇ kawˆ teu naˇ maˇ diˇ teu naˆ naˆ˗ehˇ huiˬ˗eu nga laˬ? Nymˬ˗mˇ mi naˆ˗ehˇ ya jahˇ˗eu nga laˬ? Teu naˇ ngaˬ˗euˬ gaˇ nga laˬ? Maˇ diˇ naˇ ngaˇ aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ mehˬ bawˬ bi gm mawꞈ˗eu miˇ neh nya laˬ? Maˬ ngeuˇ naˇ seˬ leˬ kʼahˬ sehˇ za mawꞈ˗eu miˇ neh nya laˬ?’ lehˇ naˇ haˬ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu meh.
Gaˇ za taˬ˗euˬ deuˬ nya˗eu paw tehꞈ˗ehˇ maˬ ngeuˇ˗eu, taˬ aw˗eu paw jiˇ tsawˇ myahˇ ya doˆ (Aˇ deuˆ 11-ahˇ haw) c
11. Eˇpeˇsu 4:2, 3-ahˇ haw ngeh, aˬ dui taˬ aw˗awˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gaˇ mˇ naˇ aˬ joˆ˗ehˇ gʼeh˗eu nga?
11 Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ mehˬ shi taˬ aw˗eu heu naˇ, nya˗eu jeˬ naˆ maˬ tseˇ aˇ poeˬ baw˗awˇ, mehˬ bawˬ gm˗eu jeˬ heu naˇ, mˇ doˆ shaˇ doˆ laꞈ˗euˬ jeˬ naˆ maˬ tseˇ aˇ poeˬ baw dzehˬ˗eu meh. Teu miˇ neh taˬ aw˗awˇ kʼaˇ gʼeh nya gaˇ neh Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gaˇ ya mˇ˗eu meh. Aˬ dui toˆ˗ehˇ jahˇ naˇ aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ mehˬ bawˬ gm dzehˬ laˇ˗eu meh. (Eˇpeˇsu 4:2, 3-ahˇ gui.) Tsaꞈ gaˬ˗eu gaˇ laꞈ kʼoeˇ kʼaˇ gʼeh nya gaˇ neh leh jeh˗awˬ, aˬ cawˬ˗ahˇ yaw muiˬ jeˬ aˬ joˆ˗ehˇ mˇ nehˬ paˬ nga lehˇ shaˇ noeˬ, aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ myaˆ pyawˬ naˇ mehˇ maˬ jaˆ˗eu deuˬ˗ahˇ maˬ ehˇ, nui deuˬ˗ahˇ maˬ ehˇ, yaw muiˬ˗ehˇ ha. (Maꞈtehˬ 6:1-4; Luˇkaꞈ 14:12-14) Aˬ dui aˇ muˇ nehˬ˗ehˇ taˬ aw˗eu laꞈ kʼoeˇ gaˇ mˇ ngeh, mehˇ nmˇ deuˬ aˬ dui nya˗eu jeˬ˗ahˇ tehꞈ˗ehˇ maˬ ngeuˇ˗eu, aˬ dui taˬ aw˗eu jeˬ˗ahˇ jiˇ haw mawˇ˗eu meh.
Naˬ gaˬ lawˬ muˇ mui ngeh taˬ aw
12. Jaˇliꞈ aˬ dui˗ahˇ cawˬ bi jawˇ ngaˇ laˬ?
12 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ nymˇ jiˇ hawˇ˗eu cawˬ deuˬ nehˬ˗ehˇ ya jawˇ gaˇ laˬ kʼaˬ bi cehˇ mawꞈ˗eu meh. (Ja ceuˬ 133:1) Yeˬsuˇ jiˇ muiˬ˗eu cawˬ jawˇ˗eu meh. (Yoˇhaˬ 15:15) Jaˇliꞈ˗ahˇ cawˬ yaw muiˬ jawˇ˗eu heu naˇ aˬ joˆ˗ehˇ muiˬ˗eu lehˇ ehˇ taˬ˗euˬ meh. (Dawˬdaˬ 17:17; 18:24) Kʼoeˇ naˇ tiˬ gʼaˬ tehꞈ˗ehˇ yaw ceuˆ ceuˆ˗ehˇ jawˇ˗eu heu jiˇ aˬ joˆ˗ehˇ maˬ muiˬ˗eu lehˇ ehˇ nehˬ taˬ˗euˬ meh. (Dawˬdaˬ 18:1) Gʼawˬ mya gʼaˬ naˬ gaˬ lawˬ muˇ mui˗eu heu naˇ, cawˬ gʼawˬ mya ni jawˇ laˇ˗awˇ, nymˇ gawˬ jiˇ maˬ gawˬ˗a lehˇ noeˬ˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ maˇ diˇ naˇ aˬ dui ya yahˇ˗eu jeˬ jiˇ jaˆ˗eu meh.
13. Aˬ cawˬ neh aˇ baˇ hawˇ˗eu sahˬ boꞈ lawˬ muˇ yuˇ daˆ taˬ˗euˬ gaˇ aˇ dzehˬ˗ehˇ haw coeˇ˗eu deuˬ˗ahˇ, aˬ joˆ˗ehˇ gʼeh laˇ nya˗eu nga?
13 Poˆ tseˇ˗eu tiˬ hmˬ˗ahˇ, naˬ gaˬ laꞈ kʼoeˇ aˬ cawˬ neh aˇ baˇ hawˇ˗eu sahˬ boꞈ lawˬ muˇ yuˇ daˆ taˬ˗euˬ gaˇ aˇ dzehˬ˗ehˇ haw coeˇ˗eu deuˬ naˇ, coꞈ ngehˇ ni tiˬ gʼaˬ tehꞈ˗ehˇ gʼawˬ shaˇ shaˬ˗ehˇ gʼeh laˇ nya nga lehˇ ehˇ taˬ˗euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ toˆ˗ehˇ gʼeh laˇ˗eu nga? Aˬ jeˬ miˇ gʼeh laˇ˗eu tiˬ hmˬ naˇ, tsawˇ haˬ deuˬ naˬ gaˬ laꞈ kʼoeˇ yawˬ ha hawˇ˗eu cawˬ deuˬ neh byawˬ gʼa cehˇ gʼa˗euˬ aˇ baˇ hawˇ˗eu, gʼa byawˬ˗iˇ˗euˬ jawˇ duˬ deuˬ˗euˬ aˇ baˇ lawˬ muˇ tehꞈ˗ehˇ yuˇ daˆ taˬ˗euˬ miˇ neh meh. Aˇ baˇ teu deuˬ˗ahˇ haw˗eu deuˬ yawˬ ha˗euˬ dehꞈ ziˇ nehˬ˗ehˇ sheu cehˆ˗awˇ, ngaˬ˗euˬ dehꞈ ziˇ beu nymˇ gawˬ gawˬ laˇ paˬ˗ehˇ ngaˇ lehˇ noeˬ laˇ nya˗eu meh. 19 kʼoꞈ kʼawˆ laˇ˗euˬ mehˇ nmˇ zaˬ miˬ aˬ buˇ tiˬ gʼaˬ, “Ngaˇ koꞈ nah jawˇ nah˗ahˇ iˇ kahˇ laꞈ kʼoeˇ nymˇ gawˬ gawˬ luꞈ ngeh, aˬ cawˬ deuˬ naˇ byawˬ gʼa luꞈ gaˇ ya mawˇ˗eu miˇ neh ngaˬ˗ahˇ myaˆ naˆ laˇ nya” lehˇ ehˇ˗eu meh.
14. 1 Beˬtuˆluˆ 3:8 laꞈ kʼoeˇ˗euˬ nui noeˬ nui duˇ heu naˇ, aˬ dui naˬ gaˬ lawˬ muˇ mui ngeh aˬ joˆ˗ehˇ caw ba nehˬ˗eu nga?
14 Maˇ diˇ naˇ naˬ gaˬ mui˗eu heu jiˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ˗eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, naˬ gaˬ neh nymˇ jiˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ deuˬ hawˇ˗eu cawˬ deuˬ nehˬ˗ehˇ ngehˬ cawˬ nya˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ tsawˇ haˬ deuˬ yawˬ ha˗euˬ kʼahˬ sehˇ byaˬ˗eu gʼaˇ duˬ, aˬ yawꞈ maꞈ naˬ gaˬ˗ahˇ aˇ baˇ lawˬ muˇ yuˇ daˆ gaˇ mawˇ maˬ loˇ? Teu loꞈ˗ehˇ jahˇ˗eu teu naˇ, “Ngaˬ˗ahˇ haw sheˇ” lehˇ ehˇ luꞈ gaˇ duˇ˗eu meh. Tiˬ gʼaˬ na yawˬ ha˗euˬ aˇ baˇ˗ahˇ maˬ ngeuˇ naˇ aˬ cawˬ˗euˬ aˇ baˇ uˬ moˆ jawꞈ dui doeˇ dui dui˗eu dawˬ boꞈ˗eu meh. Teu loꞈ˗ehˇ jahˇ˗eu teu naˇ, Ka li zaˬ deuˬ laꞈ kʼoeˇ ya ahˇ˗eu taˬ aw˗eu jeˬ hawˇ˗eu gʼawˬ shaˬ gaˬ˗eu jeˬ nehˬ˗ehˇ tahˬ poˆ˗ehˇ pyeuꞈ luꞈ˗eu meh.—1 Beˬtuˆluˆ 3:8-ahˇ gui.
Nawˇ naˬ gaˬ laꞈ kʼoeˇ aˇ baˇ lawˬ muˇ yuˇ daˆ ngeh, taˬ aw˗eu tsawˇ haˬ nya laˬ, kʼahˬ sehˇ jehˆ˗eu tsawˇ haˬ nya laˬ? (Aˇ deuˆ 15-ahˇ haw)
15. Jaˇliꞈ aˬ dui˗ahˇ kʼahˬ sehˇ maˬ bi jehˆ ni aˬ joˆ˗ehˇ caw ba nehˬ˗eu nga?
15 Aˬ dui naˬ gaˬ lawˬ muˇ mui ngeh yawˬ ha˗ahˇ heu loꞈ˗ehˇ naˇ haˬ, ‘Ngaˇ yuˇ daˆ˗eu lehˇ gʼeh˗eu aˇ baˇ, sahˬ boꞈ, biˬdiˬoˬ, heu aˬ cawˬ˗ahˇ ngaˇ kʼahˬ sehˇ jehˆ nga lehˇ noeˬ leˇ paˬ˗ehˇ gʼeh nga laˬ? Ngaˇ aˬ cawˬ˗ahˇ myaˆ naˆ leˇ ni jahˇ luꞈ nya laˬ?’ Jaˇliꞈ˗ahˇ “Miˇ tsaˬ heu kʼoeˇ taˆ jaˆ˗eu jeˬ pyeuꞈ˗eu, shiˬ shaˬ jiˇ nui kʼahˇ, myaˆ nuiˆ˗euˬ nui kʼahˇ, huiˬ mawꞈ mahˇ mawꞈ˗eu nui ma, heu deuˬ dawˬ tawˆ luꞈ Aˬda Miˬyehˇ jawˇ gaˇ neh doˆ le˗euˬ jeˬ maˬ ngeuˇ˗a. Miˇ tsaˬ heu kʼoeˇ taˆ jaˆ˗eu jeˬ pyeuꞈ˗eu meh” lehˇ ehˇ taˬ˗euˬ meh. (1 Yoˇhaˬ 2:16) Ka li zaˬ deuˬ yawˬ haˇ yawˬ ha kʼahˬ sehˇ jehˆ˗eu maˬ loˬ˗a. Aˬ yawꞈ maꞈ “nui ma huiˬ˗eu jeˬ, tiˬ gʼaˬ tiˇ gʼaˬ ceh cawˬ cawˬ˗eu jeˬ hawˇ˗eu, tiˬ gʼaˬ tiˇ gʼaˬ myaˆ naˆ˗eu jeˬ˗ahˇ byehˇ dzeh jiˇ” lehˇ ehˇ˗eu nui noeˬ nui duˇ˗ahˇ mˇ caw˗eu meh. (Gaˬlaˬtiˆ 5:26) Taˬ aw˗eu jeˬ heu naˇ aˬ dui˗ahˇ yawˬ ha˗euˬ kʼahˬ sehˇ jehˆ˗eu miˇ tsaˬ zaˬ deuˬ loꞈ˗ehˇ maˬ bi gʼeh ni caw ba nehˬ˗eu meh.
“Tsaˬ tsaˬ ni tehꞈ˗ehˇ noeˬ”
16. Aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh nui ma huiˬ paˬ˗ehˇ maˬ gʼeh˗eu nga?
16 Aˬ dui taˬ aw˗eu jeˬ bi huiˬ bi mahˇ laˇ˗eu loˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, nui ma huiˬ˗eu tsawˇ haˬ ‘tsaˬ tsaˬ ni tehꞈ˗ehˇ maˬ noeˬ nya˗eu’ miˇ neh meh. (Loˇmaˆ 12:3) Nui ma huiˬ˗eu deuˬ naˇ, tsawˇ pyehˇ pyehˇ˗eu uˬ taꞈ, yawˬ ha˗euˬ gʼaˇ duˬ tehꞈ˗ehˇ shaˇ noeˬ˗eu meh. Aˬ yawꞈ˗euˬ noeˬ jeˬ noeˬ kawˆ hawˇ˗eu mˇ jeˬ shaˇ kawˆ teu naˇ, yawˬ ha˗ahˇ maˬ ehˇ, aˬ cawˬ˗ahˇ maˬ ehˇ deuˬ˗eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ nui noeˬ maˬ beˬ paˇ naˇ, Saˬdaˬ neh aˬ yawꞈ maꞈ˗euˬ nui ma˗ahˇ ‘yaw zahˇ laꞈ kʼoeˇ bi piˬ lahˇ˗awˇ,’ nui ma bi tsah ˇ pyawˇ˗eu meh. (2 Gawˇliˬtu 4:4; 11:3) Taˬ aw˗eu deuˬ naˇ yawˬ ha˗ahˇ tsaˬ tsaˬ ni tehꞈ˗ehˇ noeˬ˗eu uˬ taꞈ, aˬ cawˬ yawˬ ha naˆ maˬ tseˇ maˬ gaˇ dzehˬ meh lehˇ noeˬ˗eu meh. (Piˇliˇpiˆ 2:3) Kʼoeˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ “nui ma huiˬ˗eu mahˇ˗eu deuˬ˗ahˇ Miˬyehˇ muiˇ˗awˇ, nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu deuˬ˗ahˇ gʼawˬ shaˬ gaˬ nehˬ˗eu meh” lehˇ siˬ nya˗eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 5:5) Yawˬ ha˗ahˇ tsaˬ tsaˬ ni tehꞈ˗ehˇ noeˬ˗eu deuˬ naˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ maˬ muiˇ mawꞈ˗a.
17. Aˬ dui aˬ myah luꞈ nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw nya˗eu gʼaˇ duˬ, aˬ jeˬ ya jahˇ˗eu nga?
17 Aˬ dui aˬ myah luꞈ nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw nya˗eu gʼaˇ duˬ, ‘nui ma yaw oeˇ hawˇ˗eu mˇ˗eu shaˇ˗eu yaw oeˇ jeˬ˗ahˇ ya lehˆ dzeh’˗awˇ ‘nui ma yaw shuiꞈ˗ahˇ ya dm paˇ’˗eu meh lehˇ ehˇ˗eu Jaˇliꞈ˗euˬ nui noeˬ nui duˇ˗ahˇ ya mˇ caw˗eu meh. Teu loꞈ˗ehˇ jahˇ nya˗eu gʼaˇ duˬ ya leh jeh dui dui˗eu meh. Aˬ dui Yeˬsuˇ neh dehꞈ mehˬ yaꞈ˗euˬ jeˬ˗ahˇ ya pyehˆ tseˇ˗awˇ, kʼaˇ gʼeh nya gaˇ neh ya dzaw geuꞈ˗eu meh. (Gawˇlawˇsehˇ 3:9, 10; 1 Beˬtuˆluˆ 2:21) Ehˇ kʼawꞈ leh jeh poeˬ kʼoꞈ meh. Aˬ dui taˬ aw naˇ nymˇ jiˇ laꞈ kʼoeˇ laˬ kʼaˬ cehˇ dzehˬ laˇ˗awˇ, aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ mehˬ bawˬ gm dzehˬ laˇ˗eu uˬ taꞈ, naˬ gaˬ jiˇ yaw gahˇ gahˇ˗ehˇ zmˬ nya laˇ˗eu meh. Aˇ yeˇ kʼaˇ huiˬ˗eu jeˬ naˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ guiˬ lahˬ hawˇ˗eu nui kʼahˇ shiˇ˗eu jeˬ˗ahˇ za˗eu heu meh.
Dawˬ caˇ 117 Muiˬ˗eu jeˬ˗euˬ seu dzeuꞈ aˇ gʼehˇ
a Nymˬ˗mˇ iˬ nah aˬ dui nui ma huiˬ˗eu tsawˇ haˬ hawˇ˗eu yawˬ ha˗euˬ gʼaˇ duˬ tehꞈ˗ehˇ shaˇ noeˬ˗eu tsawˇ haˬ deuˬ tehꞈ˗ehˇ byah jiˇ taˬ˗euˬ miˇ tsaˬ˗ahˇ jawˇ luꞈ˗eu ma. Aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ loꞈ˗ehˇ maˬ gʼeh˗eu gʼaˇ duˬ ya yahˇ˗eu meh. Aˬ dui heu kawˆ laꞈ kʼoeˇ yawˬ haˇ yawˬ ha aˇ dzehˬ dzeuˇ ni noeˬ huiˬ paˬ˗ehˇ maˬ gʼeh˗eu gaˇ kawˆ smˬ kawˆ˗ahˇ ja sawˇ ma.
b Dzawˇ lahˬ: Nui ma huiˬ˗eu tsawˇ haˬ naˇ, yawˬ haˇ yawˬ ha aˇ dzehˬ˗ehˇ noeˬ huiˬ˗awˇ, aˬ cawˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ maˬ shaˇ noeˬ ni yawˬ ha˗euˬ gʼaˇ duˬ tehꞈ˗ehˇ shaˇ noeˬ˗eu meh. Nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw˗eu jeˬ heu naˇ, aˬ dui˗ahˇ yawˬ ha˗euˬ gʼaˇ duˬ tehꞈ˗ehˇ maˬ bi shaˇ noeˬ ni caw ba nehˬ˗eu meh. Nui nahˬ nui yu ahˇ˗eu laꞈ kʼoeˇ taˬ aw˗eu jeˬ heu naˇ, nui ma maˬ huiˬ˗eu uˬ taꞈ, yawˬ ha aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ maˬ gaˇ dzehˬ ma lehˇ jiˇ maˬ noeˬ˗a.
c Aˇ baˇ˗euˬ gaˇ kawˆ: Huiˬ˗eu mehˬ bawˬ˗ahˇ dawˬ mehˬ zawˇ˗ehˇ mehˬ nya˗awˇ tsoˆ˗eu paw jiˇ sheuˬ gʼeh˗eu aˇ muˇ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu tiˬ gʼaˬ, tsaꞈ gaˬ iˇ˗eu gaˇ˗ahˇ hawˇ˗eu Bawˬdzaˬnymˇ˗ahˇ laˆ luiˆ laˆ buˇ˗eu gaˇ˗ahˇ jiˇ aˇ poeˬ taˬ baw.