An Zumhnak Kha I Zohchunh | Sarah
“Nang Cu Mi Dawh Na Si”
SARAH cu inn khaan laifang ah a dir i a pawngkam kha a zoh. A mitfang a nak i aa dawh tukmi, Nichuahlei Laifang ah a ummi nu pakhat kha na mitthlam ah cuanter hmanh. Cuka ah ngaihchia ngaiin a dirmi a si maw? A ruang cu hngalhthiam awkah a har lo. Hika inn ah hin philh khawh lomi thil sining tampi a um. A dawt tukmi a vapa Abraham he nuam tein caan an hmanṭinak hmun a si. a Hmunkhat te ah dawtnak a lengmi inn kha an sak.
An umnak Ur khua cu khua rum a si i zungthiammi, lehtama le chawlet pawl an tamnak khua a si. Cucaah thilri chawva tampi an ngei lai ti cu a fiang. Asinain Sarah a inn cu an ngeihmi thilri pawl chiahnak men lawng a si lo. Mah inn cu a vapa he lunglawmhnak siseh, ngaihchiatnak siseh an i hrawmnak hmun, an dawtmi Jehovah Pathian sinah hmunkhat tein thla an camṭinak hmun a si. Cucaah Sarah nih mah inn a tlaihchanmi cu a mawh lo.
Asinain mah vialte kaltak dingah Sarah cu timhcia a si cang. Mah lioah Sarah cu kum 60 hrawng a si cang ko nain a hngalh bal lomi ram ah kal in ṭih a nungmi le a harmi thil hna a tong cang lai. Cun rak kir ṭhan awk zongah ruahchannak a um lo. Zeinihdah a nunnak cu cutin a thlen? A zumhnak in zeidah kan cawn khawh?
“Na Ram Kha Kaltak Hna”
Sarah cu Ur khua ah a ṭhangmi si dawh a si. Atu ahcun Ur khua cu mi um ti lonak hmunking a si cang. Asinain Sarah chan ahcun chawlettu pawl nih lamhla le lamnai i a man a sungmi thilri hna kha tilawng in Zufrates Tiva le kahcham hna hrawn in Ur khua leiah an rak phorh tawn. Mi pawl cu Ur khua i a bimi lam cungah an i pong, tilawng pawl cu dinhnak hmun i cuh in an i tuai-ur, cun dawr zongah thilri in a khat. Sarah cu, cu bantukin aa tuai-urmi khua ah a ṭhangmi a si caah mi tampi kha an min in a hngalh hna. Anih cu hawi hleiin aa dawhmi a si caah mi nih an philh lai lo ti cu a fiang ko. Cun innchungkhar nganpi pakhat zong a ngei.
Baibal nih Sarah cu a fekmi zumhnak a ngeimi in a langhter. Ur khua ah inn sangpi in an sakpiakmi, mi tampi nih an biakmi thlapa pathian kha a bia lo. Sarah nih a hmaanmi Pathian, Jehovah lawng kha a biak. Zeitindah Pathian a zummi a hun si ti kha cu Baibal nih a chim lo. A pa cu caan saupi chung siasal a biami a si. Zeiti a si hmanhah Sarah cu amah nakin kumhra a upa deuhmi Abraham he an i um. b (Genesis 17:17) A hnuah Abraham cu “Pathian nih miding in a cohlanmi vialte hna thlaraulei an pa” in mi nih an hun hngalh. (Rom 4:11) An pahnih in a nuammi le a fekmi innchungkhar kha an dirhṭi. Pakhat le pakhat an i upat, a ṭhami pehtlaihnak an ngei i buaibainak hna kha hmunkhatte ah an tawnghthamṭi. Cutin an lung aa rual khawhmi cu Pathian an dawtnak thawngin a si.
Sarah nih Abraham cu a dawt tuk, an pahnih in an chungkhar pawl an umnak Ur khua ah khua an sa. Asinain a rauhhlan ah lungretheihnak an tong. “Sarai cu a cing i fa a ngei kho lo” tiah Baibal nih a ti. (Genesis 11:30) Mah lio caan i nunphung ningin cun Sarah sining cu a har tukmi a si. Asinain Sarah cu Pathian le a vapa cungah zumhfek tein a um. Ngakṭah a simi an tupa Lot cu an fa bantuk a hung si. Nikhat cu zeizong vialte aa thleng dih.
Abraham cu lung cawlcang ngaiin Sarah sinah a ra. Atu naite ah a tonmi thil kha a zum kho lo. An biakmi Pathian cu a sinah a lang i bia a chim, vancungmi hmangin a chimmi a si ti cu a fiang. Sarah nih aa dawh tukmi a mit in a vapa cu a zoh i a thaw hmanh chuah manh loin “Zeitindah aan ti? Rak ka chim ve!” tiah a hal. Mah tikah Abraham cu a ṭhu hmasa i a lung kha a daihter. Cun Jehovah nih “na innchungkhar le na ram kha kaltak hna law kaan hmuhsak laimi ram ah kal tuah” tiah a timi kha a chimh. (Lamkaltu 7:2, 3) An lung a daih hnuah Jehovah nih a pekmi hna rian kong kha ṭha tein an ruat. Dai tein le nuam tein khua an saknak hmun kha kaltak in hmunkhat hnu hmunkhat ah an i ṭhial a hau cang lai. Sarah nih zeitindah a lehrulh lai? Mah kha Abraham nih a ngiat lai ti cu a fiang ko. An nunnak ah cu bantuk thlennak nganpi an ton tikah Abraham kha lungtho tein a bawm lai maw?
Sarah tonmi thimnak cu kanmah he aa pehtlai lomi a lo. ‘Pathian nih keimah asiloah ka innchunghawi kha cutin tuah awkah a ka fial lai lo’ tiah kan ruah khawh men. A tak ti ahcun kan dihlak in cu bantuk phun thimnak kha kan tong, a si ko lo maw? Kannih cu thilri chawva a duh tukmi vawlei ah kan nun caah nuamhnak, thilri chawva le himnak hna kha pakhatnak i chiah awkah forh kan si men lai. Asinain Baibal nih kanmah duhnak nakin Pathian duhnak le thlaraulei thil tu kha pakhatnak i chiah awkah a kan forh. (Matthai 6:33) Sarah nih a tuahmi kha ṭha tein kan ruah tikah ‘Kei tah zeidah kaa thim lai?’ tiah kan i hal kho.
An ‘Ram Khan An Chuak’
Sarah cu thil a timh tikah zeihi dah kan i phorh lai i zeihi dah kan kaltak lai ti kha lungawṭawm in a um. Khacer le kalauk nih phorh awkah a harmi le hmunkhat hnu hmunkhat i aa ṭhialmi hna caah aa tlak lomi thil hna i ken cu a si kho lo. Cucaah an ngeihmi thil tampi kha an zuar lai asiloah mi an pek hna lai ti cu a fiang ko. Rawl, sa, thingthei, hnipuan le a dang a herhmi thil hna fawi tein cawk khawhnak market le dawr hna a umnak a nuammi khuapi nunning kha a kaltak cang lai.
Sarah nih nuam tein le dai tein a rak umnak inn a kaltakmi cu zumhnak a ngeih caah a si
Sarah caah a inn kaltak cu a har khun men lai. Thilhlun hlathlaitu pawl nih an hmuhmi Ur khua i inn hna bantuk a si ahcun Sarah nih a nuammi thil tampi a rak kaltak lai. Inn cheukhat ahcun a khaan hleihnih leng a um i ti pipe le inn ṭamhnak caah sermi tizik hna zong an um. Inn sawhsawh pawl hmanhah a fekmi cungcih, vanpang hna a um i a hrenhnak aa telmi innka zong an um. Thlam in an um ahcun mifir ral in a huppheng kho hna lai maw? Asiloah mah lio caan ah cuka hmun hna ah a ummi chiandeih, pawlai, vom le cenghngia ti bantuk ral in tah hupphenhnak an hmu lai maw?
An chungkhar pawl he aa tlaiin tah zeitin? Sarah nih ahote dah a kaltak hna lai? “Na innchungkhar le na ram kha kaltak hna” timi Pathian nawlbia zulh cu a caah a hleiin a har ko lai. Dawtnak a ngeimi Sarah nih a dawt tukmi unau, tule le pilepu a ngei ko lai, anmah kha zeitikhmanh ah a hmu ṭhan kho ti men hna lai lo. Asinain Sarah cu ralṭha tein hmaiah a fong i an ram in chuah awkah timhcia a si cang.
Zuamcawhnak tampi a um ko nain Sarah cu a thiltom he an i tinhmi ni ah kal dingin timhcia a si cang. Kum zahnih hrawng a si cangmi an pa Terah zong Abraham le Sarah sinah a kal ve. (Genesis 11:31) Kum upa a simi an pa zohkhenhnak ah Sarah cu a rian a tam tuk ko lai. Jehovah bia kha an ngaih i ‘Khaldia ram in an chuah” tikah Lot zong a kal ve.—Lamkaltu 7:4.
A hmasa bik ah Zufrates tiva kha hrawn in chaklei nitlak, meng 600 (960 km) hrawng a hlatnak Haran khua ah an kal. Cuka ah caan sau nawn khua an sa. Terah a dam lo ruangah khuallam an peh khawh lomi a si. Terah cu kum 205 ah a thi. Terah a thih tiang Haran khua ah an um. An khuallam an peh ṭhan hlan, caan khatkhat ah Jehovah nih Abraham kha cuka ram in chuah awk le a hmuhsak hngami ram i kal awkah a fial ṭhan. Asinain atu tan ahcun Jehovah nih lungthawh awk ngai a simi mah bia zong hi a kamh: “Tefa tampi kaan pek lai i miphun nganpi ah an cang lai.” (Genesis 12:2-4) Haran in an chuah lioah Abraham cu kum 75 a si i Sarah cu 65 a si, asinain fa an ngei lo. Abraham sinin zeitindah miphun nganpi cu an chuah lai? Nupi dang maw a ṭhit lai? Mah lio chan ah nupi tampi ngeih cu a phung bantuk a si caah Sarah cu mah kong kha a ruat ko lai.
Zei a si hmanhah Haran khua in an chuak i an khuallam an peh. An sinah ahote zong dah an i tel? “Haran khua an um hnu i an ngeihmi an chawva vialte le an sal vialte hna he khan” Abraham chungkhar cu an i thawh tiah Baibal nih a ti. (Genesis 12:5) Abraham le Sarah nih an bia ngaih a duhmi hna sinah an zumhnak kong kha an chim ko lai. Hlanlio Judah miphun, Baibal lei mifim cheukhat nih mah Baibal caang nih a chimmi mi pawl cu Abraham le Sarah he Jehovah a biaṭimi, biaknak aa thlengmi hna kha an si tiah an ti. A zumhnak a fekmi Sarah nih a Pathian kong le aa ruahchannak kong kha midang a chimh hna tikah a fekmi zumhnak he a chimh ko hna lai. Zumhnak le ruahchannak a um lomi chan ah kan nun caah mah kong ṭha tein ruah cu kan caah man a ngei. Baibal in a kong pakhatkhat na hngalh tikah midang na chim kho ve hna lai maw?
‘Izipt Ram leiah An Panh’
BC 1943, Nisan 14 hrawngah Zufrates tiva kha an tan, cun thlanglei ah an kal i Jehovah nih bia a kamhmi hna ram ah an lut. (Exodus 12:40, 41) Sarah nih cuka ram i aa dawhnak a phunphun le khuacaan a ṭhatning hna a zohmi kha na mitthlam ah cuanter hmanh. Shekhem khua pawng, Moreh hmun i thingkung nganpipi pawngah Jehovah cu Abraham sinah a lang ṭhan i “hi ram hi na tefa ka pek hna laimi ram cu a si” tiah a ti. “Tefa” timi biafang cu Abraham caah sullam a ngei tukmi a si ko lai. Minu tefa nih Satan a hrawh te lai tiah Jehovah nih Eden dum ah a rak chimchungmi kong kha a ruat ṭhan lai ti cu a fiang ko. Abraham sinin a chuakmi miphun nganpi nih vawleicung mi vialte kha thluachuah a hmuhter hna lai tiah Jehovah nih a rak chimchung cang.—Genesis 3:15; 12:2, 3, 6, 7.
Asinain Abraham chungkhar cu hi vawlei harnak in an luat lo. Kanaan ram ah mangṭam a tlun caah Abraham nih an innchungkhar ningin thlanglei ah a ummi Izipt ram ah i ṭhial dingin bia a khiah. Asinain cuka ah thil ṭihnung kan tong kho ti kha a hngalh. Cucaah Sarah kha hitin a ti: “Nang cu mi dawh na si. Izipt mi nih an in hmuh tikah Abram nupi a si, an ti lai i nangmah duh ah keimah kha an ka thah lai. Cucaah a far ka si tiah na ti hna lai i nangmah thawngin an ka nunh lai i ka caah harnak zeihmanh a um lai lo.” (Genesis 12:10-13) Abraham nih zeicah cutin a tuah?
Soiseltu cheukhat nih an chim bantukin Abraham cu lihbia a chimmi asiloah a ral a chiami a si lo. Sarah cu a far zong a si taktak ko. Abraham nih cutin aa ralrinnak a ruang ṭha a um. Abraham chungin a hleikhunmi tefa le miphun a chuak lai timi Jehovah tinhnak cu zeidang vialte nakin a biapi deuh ti kha Abraham le Sarah nih an hngalh, cucaah Abraham himnak cu a biapi tukmi a si. Izipt ram i nawl a ngeimi pa pawl nih mi nupi kha i lak in an vale an thah tawn hna ti kha thilhlun hlathlaitu pawl hmuhmi thil tampi nih a langhter. Cucaah Abraham nih fimkhur tein rian a ṭuan i a biakhiahnak kha Sarah nih toidor tein a zulh.
A rauhhlan ah Abraham nih a phan bantukin thil a hung um taktak. Faraoh i a bawi pawl nih Sarah aa dawh tukmi kha an hmuh. Cucaah Faraoh sinah thawng an thanh i a sinah ratpi dingin Faraoh nih nawl a pek hna. Mah tikah Abraham a lungre a theih lai ning le Sarah nih a ṭih lai ning khi na mitthlam ah cuanter hmanh. Asinain Sarah cu tlaihkhihmi bantukin si loin upatmi khual bantukin pehtlaih dawh a si. Faraoh nih a rumngeihnak in Sarah kha lem awk le a ṭapa he hnatlaknak tuah in nupi ca dingin lak awkah timhnak ngeih dawh a si.—Genesis 12:14-16.
Siangpahrang inn cungin Izipt ram a cuanmi Sarah kha na mitthlam ah cuanter hmanh. Rawl thawthaw tampi le a himmi inn chung i a um ṭhan tikah Sarah cu zeitindah a um? Ur khua i a um lio nakhmanh in a sang deuhmi le a nuam deuhmi nunning cu a caah hneksaknak a si maw? Sarah nih Abraham kha kaltak in Faraoh he an i um ahcun Satan zeitluk in dah aa nuamh lai ti khi na mitthlam ah cuanter hmanh. Asinain Sarah nih cutin a tuah lo. A vapa Abraham le Pathian cungah zumhawktlak tein a um. Tuchan i ziaza rawhralnak in a khatmi vawlei ah aa ṭhiummi hna nih cu bantuk zumhawktlak sinak kha an langhter ahcun a ṭha tuk lai. Na dawtmi hna le na hawile cungah Sarah bantukin zumhawktlak tein na um kho lai maw?
Sarah cu siangpahrang inn in lemsoi a si ko nain a innchunghawi cungah zumhawktlak tein a um
Faraoh le a innchungkhar cungah zawtnak a tlunternak thawngin Jehovah nih mah duh a nung tukmi nu kha a huhphenh. Faraoh nih Sarah cu Abraham nupi a si ti a hngalh tikah a vapa sinah a pek ṭhan i an chungkhar ningin Izipt ram in chuah awkah a fial hna. (Genesis 12:17-20) A dawt tukmi a nupi a rak kir ṭhan tikah Abraham cu zeitluk in dah aa nuamh lai. A nupi kha dawtnak in “nang cu mi dawh na si” tiah a timi kha i cinken. Asinain Sarah nih a ngeihmi a dang dawhnak pakhat kha Abraham nih a sunsak deuh. A nupi cu lenglang lawng si loin a lungthin aa dawh tukmi a si. Mah dawhnak cu Jehovah nih a sunsak tukmi a si. (1 Peter 3:1-5) Cu bantuk dawhnak cu kan dihlak in kan ngei kho ve. Thilri chawva nakin thlaraulei kha pakhatnak ah kan chiah, midang kha Pathian kong kan chimh hna i hneksaknak kan ton tikah Pathian phunglam kha zumhawktlak tein kan i tlaih peng ahcun Sarah zumhnak aa zohchunhmi kan si lai.
a A hmasa ah an min cu Abram le Sarai tiah auh an si nain a hnuah Jehovah pekmi min in hngalh deuh an si.—Genesis 17:5, 15.
b Sarah cu Abraham i a far zong a si. An pahnih in Terah fale an si i an nule an i dang. (Genesis 20:12) Cu bantuk ṭhitumnak cu tuchan ahcun aa tlak ti lo, cucaah hlanlio chan le tuchan cu an i dang ti i cinken cu a biapi. Minung cu Adam le Evi nih an rak hmuh ko nain an sunghmi tlinnak he an i naih tuk rih. A ṭhawng i a ngan a dammi mah minung pawl caah aa naihmi chungkhar i ṭhitum ruangah fale tlamtlinlo ti bantuk thil ṭihnung kha a um lo. Asinain mah hnu kum 400 hrawng cun minung cu tlinnak he an i hlat cang. Cucaah Moses Nawlbia nih aa naihmi chungkhar i ṭhitum kha a awnh lo.—Levitikas 18:6.