MEKENE 11
“Kolo Pala Hi a Madrin Me Tiqa Hnei Uati Hmitrötr”
Aqane ujë i Paulo qëmekene la itre atre ka tha dreng me itre ka icilekeu
1, 2. Hnauëne laka, ka ketrepengöne la huliwa hna upi Banaba me Saulo troa kuca, nge hna eatr tune kaa la hna qaja ngöne Itre Huliwa 1:8?
KETRE drai ne madrine kowe la ekalesia ne Anetioka! Ame thene la itre perofeta me itre ka hamë ini ngöne la ijine cili, ke hna ië Banaba me Saulo hnene la uati hmitrötr matre tro nyidroti a tro fë la maca ka loi ngöne la itre götrane gaa nany. a (Itre hu. 13:1, 2) Eje hi, hetre itre atre ka atrein, hna upe hë ekö troa kuca la huliwa cili. Ngo itre hna upe pe hi kowe lo itre nöj hna ketrë hë, hnene la hmi i Keriso. (Itre hu. 8:14; 11:22) Ame hë enehila, kola upi Banaba me Saulo (me Ioane Mareko ketre atre xatua nyidro) kowe la itre xaa götrane hna tha thatre pala kö hnene la maca ka loi.
2 Traqa koi 14 lao macatre qëmekene la ijine cili, öni Iesu kowe la itretre dreng: “Nge tro hë nyipunie a itretre anyipici ni e Ierusalema, me ngöne la nöje Iudra asë, me e Samaria, me ngöne la nöjei götrane gaa nany ne la fene hnengödrai.” (Itre hu. 1:8) Hna acili Banaba me Saulo, matre canga eatre pi hi la hna perofetan celë! b
“Hna Amë” Thatraqane La Huliwa (Itre Huliwa 13:1-12)
3. Hnauëne laka, tha ka hmaloi kö troa tro kowe la itre götrane gaa nany ngöne lo hneijine ne la itre pane keresiano?
3 Ame enehila, ke hetre loto hë me avio matre tro hi a nyinyape koi caa hawa maine luetre, e kola tro koi gaa nany. Ngo tha ceitu kö memine lo hneijine ne lo itre pane keresiano, ke angatre hi a trongë hnadro. Nge tha ka hmaloi kö, ke ngazo la itre gojeny. Maine tro sa trongëne la 30 km, ke tro lai a caa drai ne tro, nge tro sa hmanono! c Ngacama madrine nyidro troa nyiqane la huliwa ne mesinare, ngo atre hi nyidro la etrune me ehacene la huliwa nyine troa kuca.—Mat. 16:24.
4. (a) Drei la ka ië Saulo me Banaba, nge nemene la aqane ujë ne la itre trejin kowe lo itre hna amekötin cili? (b) Nemene la aqane tro sa xatuane la itre hna acil troa kuca la huliwa i Akötresie?
4 Pine nemene matre uati hmitrötr a amekötine tro hi a ami Banaba me Saulo “troa kuca la huliwa”? (Itre hu. 13:2) Tha hna qaja kö hnei Tusi Hmitrötr. Ngo ame la hnei easë hna atre, ke uati hmitrötr la ka iëne la lue atr cili. Tha ase kö qaja ka hape, hnene la itre perofeta me itre ka hamë ini e Anetioka hna cile kowe la hna amekötin celë. Hnei angatre pe hna kapa hnyawane lai lue hna acil. Pane mekune jë la pengöi Banaba me Saulo la nyidroti a dreng ka hape, tha hnene kö la itre trejin hna piin la hnëqa i nyidro, ngo angatr a tha xeni me thith, “angatr a ati ime ju hui nyidro, me nue nyidro troa tro.” (Itre hu. 13:3) Loi e tro fe sa hane xatuane la itre atre hna acil troa kuca la itre hnëqa qaathei Akötresie, tune lo itre ka thupëne la ekalesia. Tha tro kö sa piine la itre hnëqa i angatr, ngo tro pe sa “nyipi hnimi angatr me wangatrunyi angatr pine la itre huliwa i angatr.”—1 Thes. 5:13.
5. Tune kaa la huliwa ne cainöj ngöne la hnapet e Kupero?
5 Thupene la hna trongë ihnadro, hnei Banaba me Saulo hna traqa ngöne la hna xepe hnei he ezi Anetioka, e Selukia. Hnei nyidro hna ti he a tro Kupero, traqa koi 200 km d la hna nyinyapën hnei he. Ame Banaba, ke hna hnahone e Kupero. Matre tru la aja i angeice troa traqa fë la maca ka loi kowe la itre atrene la zi i angeic. Thupene la kola xep e Salamin, ngöne la götrane kohië ne la hnapet, tha hnei nyidroti kö hna hmitr. Hnei nyidroti hna “nyiqaane cainöjëne la trengewekë i Akötresie hnine la itre sunago i angetre Iudra.” e (Itre hu. 13:5) Ase së hi nyidroti cainöj ngöne la hnapeti asë, ngöne la itre traon ka tru hnei nyidroti hna tro ngön. Matre ame la kola goeëne la eqeane la hnei nyidro hna trongën, ke traqa koi 200 km!
6, 7. (a) Drei lae Segio Paulo, nge pine nemene matre kola thele hnei Bariesu matre tha tro pi kö angeic a dreng la maca ka loi? (b) Nemene la aqane cile Saulo koi Bariesu?
6 Ame ngöne lo itre hneijine ne la itre pane keresiano, hna haöth la hnapeti e Kupero hnene la hmi thoi. Nge hna mama lai e Pafo, ngöne la götrane kuë, lo ijine Banaba me Saulo a ixelë memine la ketre trene iöni nge perofeta thoi. Ce angeic memine la konesula, ene Segio Paulo, ketre atre “ka inamacan.” f Ame ngöne la itre ijine cili, alanyimu thene la angetre Roma, ka tui Segio Paulo atr “ka inamacan,” ka hane thele ixatua thene la itre trene iöni me itre astrologue matre troa atreine axeciëne la itre mekun ka tru. Ngo hna ketri Segio Paulo hnene la maca ne la Baselaia, matre angeic ha pi atre la trengewekë i Akötresie. Ngo tha madrine kö Bariesu, lo hna hape “Elymas,” kola hape “Trene iöni.”—Itre hu. 13:6-8.
7 Hnei Bariesu hna cile kowe la maca ne la Baselaia. Aja i angeice troa “apatrene la lapaune ne la konesula” matre tha tro kö a enijë angeic qa ngöne la göhnei angeic. (Itre hu. 13:8) Ngo tha tro kö Saulo lai a nue lai trene iöni troa amenune la aqane waiewekë i Segio Paulo. Nemene la hnei angeice hna kuca? Kola hape: “Ame hnei Saulo, lo hna hëne ka hape, Paulo, hna tiqa pi hnei uati hmitrötr, matre angeic a goeë tili Eluma ju me hape: ‘Eö atre tiqa hnei thoi me huliwa ka ngazo, eö hi la nekö i Diabolo, nge ithupëjia eö memine la meköt, tro eö a angazone uti hë eu la itre gojenyi ka meköt i Iehova? Hanawang! Kola të hui eö la ime i Iehova nge tro hë eö a timek, nge ngöne la ketre hnepe ijin, tha tro hmaca kö eö a öhne la lai.’ Ame hna uti pi koi angeic la xaxapo me mit, nge angeic a tro kano me thele atr troa eatrongë angeic.” g Nemene la thangane la iamamanyikeu cili? “Ame hë la kola öhne lai hnene la konesula, nyidrëti a lapaune ju, ke nyidrëti a haine la itre ini qaathei Iehova.”—Itre hu. 13:9-12.
Tui Paulo, hne hun hna catre isigöline la nyipici hnine la icilekeu
8. Tro sa xötrethenge tune kaa la aqane catre i Paulo?
8 Tha hnei Paulo kö hna xoue Bariesu. Ketre tui easë fe. Tha tro kö sa xouen la itre ka icilekeu, itre ka thele troa angazone la lapaune ne la itre ka pi drenge la maca ne la Baselaia. Ngo loi e tro pala hi la itre trenge ithanata së a “menyik” me tune la “aqane hnyapane la xen hnei sootr.” (Kol. 4:6) Ketre mina fe, easa isine troa xatuane la itre atr ka pi atre Iehova, ngacama itre xan a elëhni koi së. Nge tha tro pi kö sa nue la xoue atr troa sewe së troa qaja amamane la aqane huliwa thoi ne la hmi, matre “angazone la itre gojeny ka meköt i Iehova,” tune lo hna kuca hnei Bariesu. (Itre hu. 13:10) Xötrethenge jë së la tulu i Paulo, ene la troa catre cainöjëne la nyipici me thele troa ketr la hni ne la itre atr ka ajan. Ngacama tha ka canga mama kö koi së la ixatua i Akötresie tune lo aqane mama koi Paulo, ngo xecie koi së laka, Iehova pala hi a ea la itre atr koi Nyidrë, jëne la uati hmitrötr.—Ioane 6:44.
“Ketre Ithuecatr” (Itre Huliwa 13:13-43)
9. Nemene la tulu hna amamane hnei Paulo me Banaba kowe la itre ka elemeken la ekalesia?
9 Haawe, hetre ewekë ka saze lo angatr a ti he qa Pafo a tro Perega, 250 km la enanyine ngöne la götrane ngöne gejë ne Asie Mineur. Ame ngöne Itre Huliwa 13:13, ke kola qeje “Paulo me itre sinatronge i angeic.” Kolo hi lai a amamane ka hape, Paulo lai ka elemekene la tronge i angatr. Pëkö ka qaja ka hape, hnei Banaba hna piine la hnëqa i Paulo. Ngo hnei nyidroti pe hna ce huliwa, matre troa eatrëne la aja i Akötresie. Hane hi la ketre tulu ka lolo kowe la itre ka elemekene la ekalesia enehila. Tha angatre kö a iwajahuj, ngo angatre pe a mekune lo itre trengewekë i Iesu hna hape: “Itre trejin asë pë hë nyipunie.” Ketre, “Ame la atre sipu selë angeice kö, tro ha thaipiën, ngo ame la atre ipië, tro ha adraiën.”—Mat. 23:8, 12.
10. Tune kaa la gojeny ka tro qa Perega a tro Anetioka e Pisidia?
10 Ame hë e Paraga, ke hnei Ioane Mareko hna trotriji Paulo me Banaba me bëek a tro Ierusalema. Thatre kö së la kepin. Ngo tha hna acilëne kö la lue mesinare troa tro Anetioka e Pisidia, ketre traon ne la götrane e Galatia. Tha ka hmaloi kö troa trongëne la gojenyi cili, ke troa elë koi 1 200m, ke ame lai traon, ej ngöne la gaa draië. Nge ketre gojenyi laika ngazo, ke tru la itre ka atrekënö ka lep la itre ka tro. Ketre, ame ngöne la ijine cili, ka wezipo Paulo. h
11, 12. Nemene la aqane kuca i Paulo matre ketr la hni ne la itre atr hnine la Sunago ne Anetioka e Pisidia?
11 Ame lo ijine Sabath e Anetioka e Pisidia, hnei Paulo me Banaba hna lö kowe la sunago. Matre öni Tusi Hmitrötr ka hape: “Thupene la kola ase e la Trenge Wathebo me itre hna Perofetan, hnene la tane la sunago hna qaja koi nyidro ka hape: ‘Lue trejin, maine hetre ithuecatre i epone kowe la itre atr, ange qaja jë.’ ” (Itre hu. 13:15) Ame hnei Paulo hna cil me ithanata.
12 Angeice hi lai a canga ithanata ju koi angatr me hape: “Nyipunie itre trahmany, angetre Isaraela me itre xa ka xoue Akötresie, ange drenge ju.” (Itre hu. 13:16) Angeic a ithanata kowe la angetre Iudra, me kowe la itre trenyiwa ka xom la hmi i angetre Iudra. Nemene la aqane kuca i Paulo matre troa ketr la hni ne la itre atr ka xele ma kapa la hnëqa i Iesu qaathei Akötresie? Hnei angeic hna nyiqane amexeje la itre hna melën hnene la nöje Isaraela me qaja la aqane “adraiëne la nöje cili lo angatr petre kö a mele trenyiwa e Aigupito.” Nge thupene la hna nue angatr, “hnei nyidrëti hna xomihni angatr” ngöne lo 40 lao macatre ne lapa hnapapa. Nge hnei angeic hna qaja la aqane xatua angatr hnei Iehova matre lö hnin la Nöj Hna Thingehnaean, me aqane hamëne Nyidrë la nöj koi angatr. (Itre hu. 13:17-19) Ma Paulo jë a amexeje lo itre xötr hna e ekula, thenge la hna majemine e nöjei Sabath. Maine eje hi lai, kolo hi lai a amamane laka, atreine hi Paulo “troa xome la nöjei pengön asë, thatraqane la nöjei atr asë.”—1 Kor. 9:22.
13. Tune kaa la aqane tro sa ketr la hni ne la itre ka drei së?
13 Loi e tro fe sa thele jëne matre troa la itre atr hne së hna cainöje kow a pi drei së. Maine atre hi së la hmi ne la atr, ke tro lai a xatua së troa iëne la ketre mekun hnei angeic hna pi ithanatan. Ka loi fe tro së a hane ithanatan la itre xötr ne la Tusi Hmitrötr hnei angeic hna atre hë. Hetre eloine tro angeic a e la itre xötr ngöne la sipu Tusi Hmitrötre i angeic. Thele jë la aqane troa ketr la hni ne la itre atr hne së hna cainöje kow.
14. (a) Nemene la aqane kuca i Paulo matre troa nyiqane ithanatane la maca ka loi ka qeje Iesu, nge nemene la aqane hmekë angatr hnei angeic? (b) Nemene la hna kuca hnene la ka alanyim la kola dreng la cainöje i Paulo?
14 Hnei Paulo hna amamane ka hape, jëne la itre xötre joxu, hna fetra la ‘atre iamele,’ ene Iesu, lo hna hnëkë gojenyin hnei Ioane Bapataiso. Nge hnei Paulo hna qejepengöne la aqane humuthi Iesu me amele nyidrëti hmaca. (Itre hu. 13:20-37) Nge öni angeice hmaca jë, “nge itre trejin, loi e tro nyipunieti a atre laka, jëne la atre cili, ijije hë troa cainöjëne ka hape, tro ha köletrije la itre ngazo i nyipunie. . . . maine tro la ketre atr a mejiune kowe la atr cili, tro ha jele meköti angeic.” Nge öni angeice hmaca jë hi, “Ngo ame pe, wange pala kö wanga eatre pi koi nyipunie la hna qaja hnene lo itre perofeta ka hape: ‘Ange goeëne ju itre ka ihnyimasai, nge haine jë, nge meci ju, ke ngöne la itre drai i nyipunie, tro ni a kuca la ketre huliwa, ketre huliwa hnei nyipunieti hna thatreine jelenyipicin, ngacama tro ha qejepengöne hnyawa koi nyipunie.” Lolo catr la aqane kapa i angatr la cainöje i angeic.“ Hnene la itre atr hna xötrethenge nyidro me sipone troa qaja hmaca la itre ewekë cili koi angatre ngöne la Sabath ka troa xulu.” Nge e thupen, ame la kola isa ije la hnënge atr ne la sunago, “hnene pë hë la itre xa angetre Iudra me itre ka ce hmi me angatr, itretre nyihlue i Akötresie, hna xötrethenge Paulo me Banaba.”—Itre hu. 13:38-43.
“Eahuni Hë a Qëmeke Kowe La Itre Atre Ne Fen” (Itre Huliwa 13:44-52)
15. Nemene ju hë la ka traqa ngöne la Sabath thupene la cainöj i Paulo?
15 Ngöne lo Sabath e thupen, hna ce traqa hnene la “atrene la traon” troa dreng la cainöje i Paulo. Ngo xele kö la itre xa angetre Iudra troa dreng. Ngo hnei angatre pe hna “nyiqaane silitrengathoi ju göi troa cil kowe la itre trengewekë i Paulo.” Ame hnei Paulo me Banaba hna isa catr me qaja mekötine koi angatre ka hape: “Nyipiewekë lo troa pane tro fë koi nyipunie la Trengewekë i Akötresie, ngo hnei nyipunieti hna xelen, haawe, nyipunieti hi lai a amamane ka hape, tha ijiji nyipunieti kö la mele ka pë pun. Matre enehila, eahuni hë a qëmeke kowe la itre atre ne fen. Ke hnei Iehova hna upi nyio me hape: ‘Eni a acili eö nyine lai kowe la itre nöje ne fen, matre tro eö a cainöjëne la jëne iameleng, uti hë la cane la fene hnengödrai.’ ”—Itre hu. 13:44-47; Is. 49:6.
“Hnei angetre Iudra hna cile koi Paulo me Banaba . . . Nge kolo pala hi a madrin me tiqa hnei uati hmitrötr hnene la itretre dreng.”—Itre Huliwa 13:50-52
16. Nemene la hna kuca hnene la angetre Iudra thupene la Paulo me Banaba a ithanata, nge nemene la hnei nyidroti hna kuca?
16 Tru catre la madrine ne la itre atre ne fen ka drei nyidro. “Ame hna mejiune fe hnene la itre ka hmalahnine troa kapa la mele ka pë pun.” (Itre hu. 13:48) Tha hmitre ju kö nge kola ha haöth la nöj hnene la trengewekë i Iehova. Isapengöne kö la aqane ujë ne la angetre Iudra memine la itre atr ne fen. Kösë önine la lue mesinare koi angatr ka hape, ’Hnei Akötresie hna pane nyiqane ithanata koi epun. Ngo hnei epuni pe hna xelene la Mesia. Nga tro hë Akötresieti a nyithupen koi epun.’ “Matre hnei angetre Iudra hna ukune la itre föe ka trenamo nge ka hmi, me itre atr ka tru ne la nöj troa cile koi Paulo me Banaba, me helë nyidroti qaa lai.” Nemene la hnei nyidro hna kuca? “Nyidroti a jumejume pi la dro ne la lue ihnatrapaca i nyidro me tro Ikonio eë.” Hapeu, tro hë lai a patre la hmi keresiano e Anetioka e Pisidia? Waea, pëkö! Ame la itretre dreng ka lapa e cili, angatr “pala hi a madrin me tiqa hnei uati hmitrötr.”—Itre hu. 13:50-52.
17-19. Tune kaa la aqane tro sa nyitipu Paulo me Banaba, nge tro lai a hamë madrin tune kaa koi së?
17 Tulu ka lolo catr koi së la hna kuca hnei Paulo me Banaba qëmekene la icilekeu. Tro pala hi sa catre cainöj, ngacama kola thele hnene la itre atr ka tru ne la nöj troa acilën la huliwa së. Nge ame la nyidroti a öhne laka angetre Anetioka a xele ma dreng la maca, Paulo hi lai me Banaba a “jumejume pi la dro ne la lue ihnatrapaca i nyidro.” Kola hape, tha wesitr kö nyidro, ngo nyine tro pe a amamane laka, ase hë nyidro kuca la hnëqa i nyidro. Trotrohnine hi nyidroti laka, thatreine kö tro nyidroti a troa musinën la itre atr troa drei nyidro. Ngo ame la hnei nyidroti hna atreine kuca, ke ene la troa catre cainöj. Ame hnei nyidroti hna tro ju Ikonio troa sisedrëne la huliwa i nyidro!
18 Nge tune kaa lo itretre dreng ka lapa pë hë e Anetioka e Pisidia? Eje hi, angatr ngöne la ketre nöj ka xele ma dreng la maca. Ngo ame la madrine i angatr, ke tha hnene kö laka, kola kepe angatr hnei itre atr. Ngo öni Iesu pe: “Madrine pe la atre drenge la itre trengewekë i Akötresie, me catre trongëne ej!” (Luka 11:28) Celë hi hna catre kuca hnene la itretre dreng ne Anetioka.
19 Tui Paulo me Banaba, the thëthëmine kö së la hnëqa së, ene la troa cainöjëne la maca ka loi. Ame la troa kapa maine troa trije la maca, ke isa qanyine pë hë la itre hne së hna cainöje kow. E xele kö angatr ma drei së, xötrethenge jë la tulu ne lo itre pane keresiano. Maine ka tru la nyipici e kuhu hni së, nge maine uati hmitrötr la ka xomiujin la mele së, tro pala hi së lai a madrin, ngacama traqa ju hë la icilekeu.—Gal. 5:18, 22.
a Wange ju la hna eköhagen “ Banaba—‘Nekö Ne La Iakeukawany.’”
b Ngöne la ijine cili, hetre itre ekalesia ha uti hë Anetioka ne Suria. Traqa koi 550 km la enanyin qaa Ierusalema götrane kolopi.
c Wange ju la hna eköhagen “ Itre Gojeny Hna Trongën.”
d Ame ngöne la ijine itre pane keresiano, ijije hi tro la he a nyinyapën la 150 km ngöne la caa drai e ka lolo la eny. Ngo traqa ju enij la hnagejë, ke tro lai a qea la hna nyinyap.
e Wange ju lo hna eköhagen “ Hnine La Itre Sunago i Angetre Iudra.”
f Hnapeti e Kupero a lapa fene la musi ne la Senat i Roma. Ame la ka cilëne la musi ngöne la hnapet, ke ketre gavena ne province hna hëne ka hape, konesula.
g Qaane ju hi lai, hna hë Saulo ka hape, Paulo. Itre xan a mekune ka hape, kola nyiqane hëne la ëje i angeic qene Roma matre troa atruny Segio Paulo. Ngo thupene la hna tro qa Kupero, tha saze kö la aqane hë angeic, kola amamane ka hape, hetre ketre kepin. Paulo, “aposetolo ne la itre xa nöj,” la ka sipu mekun troa hë angeic thenge la ëje i angeic qene Roma. Maine jë angeic a ajan troa hë angeic ka hape, Paulo, ke ame lai Saulo koi angetre Geres, ke kösë lo ketre hna ithanata ka tha loi kö.—Rom. 11:13.