“Navullag” i Kadaanan nga Naluku nga Pabbibbigan
I natuggi nga Ein Gedi fragment ay imposible nga mabibbig namegafu ta nikadiskubre natun turi ta 1970. Nipasingan na 3-D scan nga i mayan naw nga naluku nga pabbibbigan ay parte na Levitico, nelagum ngana i personal nga ngagan na Dios
TA 1970, nakadiskubre i arkeologo ira tu naluku nga pabbibbigan nga natuggi ta Ein Gedi, Israel aranni ta taggappan nga pipi na Natay nga Bebay. Nalegadda yatun nga naluku nga pabbibbigan durante nga makkokkog ira tu tadday nga sinagoga, nga natuggi turi ta nadaral yatun nga ili posible kabalin na 500 C.E. Megafu ta kondision na naluku nga pabbibbigan, imposible nga mabibbig yatun anna madaral nu vullagammu. Ngem pia ngana laman ta egga i 3-D scanning technique, yatutta gittana “navullag” yatun. Anna ta uffun na bagu nga digital imaging software, posible nga mabibbig i mayan natun.
Anni i nadiskubre ta pa-scan? I naluku nga pabbibbigan ay parte na Biblia. Mabibbig tatun i karuan nga versikulo na gafu na libru na Levitico. Nelavu taw nga versikulo ira i personal nga ngagan na Dios ta Hebreo, ta forma na Tetragrammaton. Megafu ta yatun nga nadiskubre ay posible nga naggafu ta nallatanan na 50 C.E. anna 400 C.E., yatun ngana i pinakadana nga naluku nga Hebreo nga Biblia nga nadiskubre kabalin na Dead Sea Scrolls (Qumran). “Turi ta ariattam paga nabibbig i parte na Levitico ta Ein Gedi fragment,” nitura ni Gil Zohar ta The Jerusalem Post, “egga i tanga-milenio nga dagun ta nallatanan na 2,000 dagun nga Dead Sea Scrolls nga egga i fetchana nga namegafu ta Second Temple period [ma-100 B.C.E.] anna i tumunug nga dadana nga manuskrito nga Aleppo Codex nga netura ta meka-10 siglo C.E. [ma-930 C.E.]” Segun ta eksperto ira, ipasingan na navullag nga naluku nga pabbibbigan nga i Masoretic text na Torah ay “nemmuguran tu mapia ta tanga-milenio, anna awan tu nakatallung nga nakkamalian na gumakkopia ira.”