UZOẸME UWUHRẸ 48
Sẹro Iroro Ra nọ Oware jọ O tẹ be kẹ Owhẹ Uye
“Sẹro iroro ra evaọ eware kpobi.”—2 TIM. 4:5.
OLE AVỌ 123 Romakpotọ kẹ Ọruẹrẹfihotọ Ọghẹnẹ
EWARE NỌ MA TI WUHRẸ a
1. Ẹvẹ ma sae rọ sẹro iroro mai? (2 Timoti 4:5)
NỌ OWARE jọ nọ o were omai hi o tẹ via evaọ ukoko na, o rẹ sae jọ bẹbẹ kẹ omai re ma fievahọ Jihova je ru oware nọ ukoko riẹ o ta. Kọ eme o rẹ sai fiobọhọ kẹ omai? Ma rẹ sẹro iroro mai, ma rẹ jaja aro vi, je dikihẹ ga evaọ ẹrọwọ na. (Se 2 Timoti 4:5.) Ẹvẹ ma rẹ rọ sẹro iroro mai? Ma re kru udu ga, ma re roro te ziezi, ma vẹ jẹ daoma rri oware na oghẹrẹ nọ Jihova o bi rri rie. Ma te ru ere ma gbe ti ru oware nọ u fo ho ho fikinọ oware nọ o via na o kẹ omai uye.
2. Eme ma te ta kpahe evaọ uzoẹme nana?
2 Evaọ uzoẹme nọ o vrẹ na ma ta ẹme kpahe ebẹbẹ esa jọ nọ ahwo nọ e rrọ ukoko na ha a rẹ sae wha ze. Ma te jọ uzoẹme nana ta kpahe eware esa jọ nọ e rẹ sae via evaọ ukoko na nọ e rẹ sai nuhu ẹrọwọ mai. Ọrọ ọsosuọ, nọ inievo jọ a te ru omai thọ. Ọrọ avọ ivẹ, nọ a tẹ whọku omai. Ọrọ avọ esa, nọ a te nwene oghẹrẹ nọ a bi ru eware jọ evaọ ukoko na. Ẹvẹ ma sae rọ sẹro iroro mai re ma gbẹ gọ Jihova je ru oware nọ ukoko riẹ o ta, nọ eware nana e tẹ via?
NỌ INIEVO JỌ A TE RU OWARE NỌ O KẸ OMAI UYE
3. Oniọvo jọ o te ru oware nọ o kẹ omai uye, eme o sae lẹliẹ omai roro?
3 Kọ oniọvo jọ o ru oware nọ o kẹ owhẹ uye no ẹdẹ jọ? O sae jọ nọ oniọvo na ọ rrọ usu ahwo nọ a kẹ obọdẹ iruo jọ evaọ ukoko na. Ẹsejọhọ o keke aro fihọ ru oware na ha. (Rom 3:23; Jem. 3:2) Rekọ oware na o dha owhẹ eva. Ẹsikpobi who je roro kpahe iẹe, owezẹ u je su owhẹ hẹ. Ẹsejọhọ o jẹ lẹliẹ owhẹ roro nọ, ‘Kinọ oware nọ oniọvo o re ru? Kọ enẹ ukoko Ọghẹnẹ o rẹ jọ?’ Nwanọ ere Setan ọ gwọlọ nọ who roro. (2 Kọr. 2:11) Ma tẹ be hai roro ere, o sae lẹliẹ omai siọ Jihova ba ẹgọ hayo no ukoko na no. Kọ eme o sae lẹliẹ omai whaha iroro itieye na nọ oniọvo jọ o te ru omai thọ?
4. Eme u dhesẹ nọ Josẹf ọ sẹro iroro riẹ oke nọ a ru ei oware nọ o kẹ riẹ uye, kọ eme iku riẹ i wuhrẹ omai? (Emuhọ 50:19-21)
4 Who mu ofu hu. Oke nọ Josẹf ọ jọ uzoge, inievo ekpako riẹ a gboja kẹe. A mukpahe iẹe te epanọ ejọ a rọ gwọlọ nọ a re kpei no dede. (Emu. 37:4, 18-22) Nọ u te oria jọ a tẹ zẹe kpobọ Ijipti. Josẹf ọ ruẹ uye evaọ oware wọhọ ikpe ikpegbesa soso. Josẹf o roro nọ fikinọ Jihova o you rie he jabọ nọ uye na u ro tei oma ha. O roro nọ Jihova ọ nyase iẹe ba no ho. O mu ofu hu. Rekọ ọ sẹro iroro riẹ, o te kru udu ga. Nọ uvẹ nọ o re ro ru inievo riẹ kele o maki tei obọ, o ru rai kele he. O fiobọhọ kẹ ae, yọ ọ rọvrẹ rai. (Emu. 45:4, 5) Eme o lẹliẹ Josẹf ru ere? Orọnikọ ebẹbẹ nọ i te rie na ọvo o je roro kpahe he. Rekọ o je roro kpahe oware nọ Jihova ọ gwọlọ ru. (Se Emuhọ 50:19-21.) Eme onana u wuhrẹ omai? Nọ a te ru omai oware jọ nọ o kẹ omai uye gaga, joma mu ofu kẹ Jihova hayo roro nọ ọ nyasiọ omai ba no ho. Ukpọ ere, joma roro kpahe epanọ o bi ro fiobọhọ kẹ omai re ma thihakọ ẹbẹbẹ na. U te no ere no, joma daoma gbe you ohwo na re ma kpairoro vrẹ oware nọ o ru na.—1 Pita 4:8.
5. Eme Brọda Miqueas o ru nọ a ru ei oware nọ o kẹ riẹ uye?
5 Joma gbiku oware nọ o via kẹ ọkpako ukoko jọ nọ a re se Miqueas evaọ obọ South America. b Oke jọ nọ u kpemu, ekpako ukoko jọ a ru rie oware nọ o kẹ riẹ uye. Ọ ta nọ: “Ohwo ọvo o ri ru oware nọ o kẹ omẹ uye te enẹ ẹdẹvo ho. Mẹ jẹ ruawa gaga. Owezẹ u je su omẹ aso ho. Mẹ jẹ hae viẹ keme oware ovo o riẹ nọ mẹ rẹ sai ru kpahe iẹe he.” Ghele na Brọda Miqueas ọ jẹ daoma re ọ siọ ekpehre iroro ba eroro. Ẹlẹlẹ ọ jẹ lẹ se Jihova re ọ kẹe ẹzi ọfuafo riẹ je fiobọhọ kẹe thihakọ oware nọ o via na. Ọ tẹ jẹ kiẹ ebe ukoko na re ọ ruẹ sọ a kẹ ohrẹ jọ kpahe oware utioye na nọ o sai fiobọhọ kẹe. Eme iku nana i wuhrẹ omai? Nọ oniọvo jọ o te ru omai oware nọ o kẹ omai uye, joma rọ udu kpotọ. Joma yọroma re ma siọ ekpehre iroro ba eroro. Ẹsejọhọ whọ riẹ oware nọ o lẹliẹ oniọvo na ta ẹme nọ ọ ta na hayo ru oware nọ o ru na ha. Fikiere lẹ se Jihova inọ o fiobọhọ kẹ owhẹ rri oware na oghẹrẹ nọ oniọvo na o bi rri rie. Who te ru ere, o te lẹliẹ owhẹ jọ udu ra ku ei họ nọ, oniọvo na o keke aro fihọ ru oware na ha. Whọ vẹ te kpairoro vrẹ oware nọ o ru na. (Itẹ 19:11) Kareghẹhọ nọ Jihova ọ ruẹ oware nọ o via kẹ owhẹ na, yọ o ti fiobọhọ kẹ owhẹ thihakọ riẹ.—2 Irv. 16:9; Ọtausi. 5:8.
NỌ A TẸ WHỌKU OMAI
6. A tẹ whọku omai, eme u fo nọ ma rẹ kareghẹhọ? (Ahwo Hibru 12:5, 6, 11)
6 Ọwhọkuo ọ rẹ da. Yọ ma te bi roro kpahe epanọ ọwhọkuo na ọ da omai te ọvo, o rẹ so ẹe ze nọ ma re ro roro nọ a mu omai whọku, hayo inọ ọwhọkuo na ọ ga hrọ. Ma gbe ti rri rie nọ Jihova họ ọnọ ọ whọku omai na ha, fikinọ o you omai. (Se Ahwo Hibru 12:5, 6, 11.) Ma tẹ be rehọ iẹe mu ofu, yọ Ẹdhọ ọ ruẹ oria rọ ruọ omai oma no. Ọ gwọlọ nọ ma gaviezọ kẹ ọwhọkuo ho. Ọ gwọlọ nọ ma mu ofu nyasiọ Jihova gbe ukoko na ba nọ a tẹ whọku omai. Kọ eme who re ru nọ a tẹ whọku owhẹ?
Pita ọ romakpotọ nọ a whọku ei, o tẹ whae ze nọ Jihova ọ rọ rehọ iẹe ruiruo ziezi (Rri edhe-ẹme avọ 7)
7. (a) Ma te rri uwoho na, eme Jihova ọ rehọ Pita ru fikinọ ọ romakpotọ oke nọ a whọku ei? (b) Eme who wuhrẹ no uruemu Pita na ze?
7 A tẹ whọku owhẹ, who mu ofu hu, daoma nwene. Jesu ọ whọku Pita vrẹ ẹsiẹvo evaọ iraro ikọ nọ i kiọkọ. (Mak 8:33; Luk 22:31-34) Ẹsejọhọ oware na o lẹliẹ oma vuọ Pita. Ghele na Pita o mu ofu nyase Jesu ba ha. Ọ gaviezọ kẹ ẹme nọ Jesu ọ ta kẹe jẹ daoma nwene. Kọ eme o no rie ze? Jihova ọ kẹ riẹ emamọ iruo efa evaọ ukoko na. (Jọn 21:15-17; Iruẹru 10:24-33; 1 Pita 1:1) Eme oware nọ Pita o ru na o wuhrẹ omai? Dede nọ ọwhọkuo ọ rẹ sae lẹliẹ oma vuọ omai, u fo nọ ma rẹ kpairoro vrẹ oghẹrẹ nọ oware na o be kẹ omai uye te, ma ve nwene. Ma te ru ere, irere buobu i re te omai, yọ ẹsiẹe Jihova ọ rẹ rehọ omai ru iruo nọ e rẹ wha erere se inievo mai.
8-9. Nọ a whọku Bernardo, ẹvẹ o kake jariẹ oma, kọ eme o fiobọhọ kẹe siọ ekpehre iroro ba eroro?
8 Joma gbiku oniọvo jọ nọ a re se Bernardo evaọ obọ Mozambique. Fiki oware jọ nọ o ru, a tẹ whọku ei je si ei no ọkpako ukoko. Kọ ẹvẹ Bernardo ọ kaki rri ọwhọkuo na? Ọ ta nọ: “Oware na o kẹ omẹ uye. Ọwhọkuo na ọ were omẹ hẹ.” O je roro kpahe oghẹrẹ nọ inievo ukoko na a ti rri rie. Ọ ta nọ: “Emerae buobu e vrẹ taure mẹ tẹ te ruẹ nọ Jihova ọye ọ whọku omẹ na, yọ u fo re mẹ gaviezọ kẹ oware nọ ọ be rọ ukoko na vuẹ omẹ na.” Eme o fiobọhọ kẹ Bernardo rri ọwhọkuo nọ a kẹ riẹ na oghẹrẹ nọ u fo nọ o re rri rie?
9 Bernardo o nwene oghẹrẹ nọ o je roro. Ọ ta nọ: “Oke nọ mẹ jọ ọkpako mẹ jẹ rehọ ẹme nọ ọ rrọ Ahwo Hibru 12:7 na hrẹ inievo jọ re a rri ọwhọkuo oghẹrẹ nọ Jihova o re rri rie. Mẹ tẹ nọ omamẹ nọ, ‘Obọnana ono u fo nọ o re ru oware nana nọ obe Hibru o be ta na?’ Mẹ riẹ nọ idibo Jihova kpobi, te omẹ re.” Fikiere Bernardo ọ tẹ daoma re ọ kẹle Jihova gbe inievo ukoko na ziezi. O te mu Ebaibol họ ese ziezi je bi roro didi kpahe eware nọ o bi se. Dede nọ ọ jẹ ruawa nọ inievo na a ti rri rie oghẹrẹ jọ, o je lele ai kpohọ usi uwoma, yọ ọ jẹ ziọ ewuhrẹ kẹse kẹse. Nọ oke jọ o vrẹ no, a tẹ wariẹ rọ Bernardo mu ọkpako ukoko. Otẹrọnọ a whọku owhẹ epanọ a whọku Bernardo na, jọ o kẹ owhẹ uye ga hrọ họ, daoma nwene. c (Itẹ 8:33; 22:4) Who te ru ere, Jihova ọ te ghale owhẹ fikinọ whọ romakpotọ kẹe, yọ who mu ofu no ukoko riẹ hẹ.
NỌ A TE NWENE EWARE JỌ EVAỌ UKOKO NA
10. Oware vẹ a nwene evaọ oke Mosis nọ o sae jọ nọ o lẹliẹ eva dha ezae Izrẹl jọ?
10 Eware jọ nọ a re nwene evaọ ukoko na e rẹ sai nuhu ẹrọwọ mai. Ma gbẹ yọroma ha, e rẹ sae lẹliẹ omai nyase Jihova ba. Oware utioye na o via kẹ ahwo Izrẹl jọ evaọ oke nọ u kpemu. Taure Jihova ọ tẹ te rehọ Mosis kẹ ahwo Izrẹl izi riẹ, ezae nọ i wo uviuwou a jọ wọhọ izerẹ kẹ ahwo uwou rai. A jẹ hae rọ agbada-idhe vi, a ve dhe idhe kẹ Jihova. (Emu. 8:20, 21; 12:7; 26:25; 35:1, 6, 7; Job 1:5) Rekọ nọ Jihova ọ kẹ ai izi na no, a gbẹ kẹ ae uvẹ nọ a re ro ru ere he. Jihova ọ ta nọ ahwo nọ a ro mu izerẹ evaọ unuwou Erọn ọvo ae a re dheidhe. Ohwo nọ o lele uzi yena ha a re kpei no. d (Izerẹ 17:3-6, 8, 9) Kọ o sae jọ nọ oware nana nọ a nwene na oye o soriẹ nọ Kora, Detan, gbe Abaeram, avọ isu egba ivẹ gbe udhuvẹ-gbikpe (250) a jẹ rọ wọso Mosis avọ Erọn na? (Ik. 16:1-3) Ma nwane riẹ hẹ. Rekọ oware kpobi nọ o lẹliẹ Kora avọ ahwo riẹ wọso Mosis avọ Erọn kẹhẹ, uruemu rai na u dhesẹ nọ a yoẹme kẹ Jihova ha. Kọ a te nwene oware jọ evaọ ukoko na nọ o kẹ owhẹ uye, eme who re ru?
Nọ a nwene iruo ahwo unuwou Kohat, eva e were rai inọ a rehọ e rai mu enọ e rẹ so ile, enọ i re rou unuẹthẹ, gbe enọ e rẹ rẹrote ibriwou nọ a re fi emuore họ (Rri edhe-ẹme avọ 11)
11. Emamọ uruemu vẹ ahwo Kohat a wo nọ ma rẹ sae rọ aro kele nẹnẹ?
11 Daoma nwene lele oghẹrẹ nọ ukoko na u bi ru eware enẹna. Nọ ahwo Izrẹl a je no obọ Ijipti ze, nọ a jọ udhude na, Jihova ọ kẹ ahwo orua Kohat emamọ iruo jọ. Nọ ahwo Izrẹl a tẹ be te wọ no oria ruọ oria, ahwo unuwou Kohat ae a rẹ wọ etehe ọvọ na, a vẹ karo kẹ ahwo na. (Ik. 3:29, 31; 10:33; Jos. 3:2-4) Ọghọ riẹ ọ rro kẹhẹ! Rekọ nọ ahwo Izrẹl a te Ẹkwotọ Eyaa na no, o gbẹ gwọlọ nọ a rẹ wọ etehe ọvo na no oria ruọ oria ẹsikpobi hi. Fikiere nọ a rọ Solomọn mu ovie no, a tẹ kẹ ahwo Kohat iruo efa. A rọ ejọ mu enọ e rẹ so ile, ejọ enọ i re rou unuẹthẹ, efa kọ enọ e rẹ rẹrote ibriwou nọ a re fi emuore họ evaọ uwou egagọ na. (1 Irv. 6:31-33; 26:1, 24) Ma jọ oria ovo se nọ ahwo Kohat a jẹ go, hayo ta nọ a kẹ ae iruo efa nọ i woma vi eyena ha. A wọ oma kpehru hu fiki obọdẹ iruo nọ Ọghẹnẹ ọ kẹ rai evaọ oke nọ u kpemu. Emamọ oriruo a fihotọ kẹ omai na. A te nwene oghẹrẹ nọ a re ru eware jọ evaọ ukoko na, whọ jọ obọ udu ra go ho. Jọ eva e dha owhẹ hẹ, a tẹ maki mi owhẹ iruo jọ. Rọ evawere ru iruo kpobi nọ a kẹ owhẹ. Orọnikọ oghẹrẹ iruo nọ who wo evaọ ukoko na oye u re dhesẹ nọ Jihova o rri owhẹ ghaghae he. Rekọ ẹmeoyo họ oware nọ o mai wuzou.—1 Sam. 15:22.
12. Nọ a ta kẹ Sista Zaina inọ o no Ebẹtẹle re ọ jọ ọkobaro, ẹvẹ o jariẹ oma?
12 Zaina yọ oniọvo-ọmọtẹ jọ nọ ma rẹ sae rọ aro kele evaọ ẹme nana. Ọ jọ Ebẹtẹle je ru iruo, yọ iruo na e jẹ were iẹe oma. Rekọ nọ o ru iruo na vrẹ ikpe udhegbesa no, a tẹ vuẹe inọ a ti vi ei kpohọ ọkobaro obọdẹ. Ọ ta nọ: “Oware na o kẹ omẹ uye gaga. Me roro nọ eware e raha no. Ẹsikpobi mẹ jẹ nọ omamẹ nọ, ‘Kọ eme me ru thọ?’” Mai yoma na, inievo jọ evaọ ukoko na a tẹ jẹ ta eme nọ e rẹ lẹliẹ oware na dae viere kẹe. A ta kẹe nọ: “Orọnọ whọ jẹ riẹ ru a hae te ta nọ who no Ebẹtẹle no re whọ jọ ọkobaro obọdẹ hẹ.” Onana u ru nọ eva e gbẹ jẹ were Sista Zaina ha. Kaso kaso ọ jẹ hae viẹ. Rekọ ọ ta nọ: “Onana o lẹliẹ omẹ roro nọ a bi kienyẹ omai ahwo jọ evaọ ukoko na ha, hayo inọ Jihova o you omẹ hẹ.” Kọ eme o dhesẹ nọ Sista Zaina ọ sẹro iroro riẹ?
13. Eme u fiobọhọ kẹ Zaina nọ oware na o gbẹ jẹ rọ kẹe uye tere he?
13 Nọ u te oria jọ, oware na o gbẹ jẹ kẹ Zaina uye tere he. Eme o fiobọhọ kẹe? O se izoẹme jọ evaọ ebe mai nọ e ta kpahe ẹbẹbẹ riẹ na. Uzoẹme jọ nọ u fiobọhọ kẹe gaga họ “You Can Cope With Discouragement!” (Oware nọ O rẹ Sai Fiobọhọ kẹ Owhẹ nọ Whọ tẹ Rrọ Ọkora) nọ o rrọ Uwou-Eroro Ava 1, 2001. Uzoẹme na o ta kpahe Mak nọ ọ jọ usu ahwo nọ i kere Ebaibol na. O ta nọ o sae jọ nọ o kẹ Mak uye gaga omoke jọ nọ a rọ omọfa nwene ẹta riẹ evaọ iruo usi uwoma ota nọ o je lele Pọl ukọ na ru. Zaina ọ ta nọ: “Emamọ oriruo Mak nọ me se na u ru nọ oware na o gbẹ jẹ kẹ omẹ uye tere he.” Sista Zaina o je mu oma họ oria riẹ sa ha. Ẹsikpobi ọ jẹ hai kuomagbe inievo na kpohọ ewuhrẹ gbe usi uwoma. Ọ ruẹ nọ ẹzi Jihova ọ rrọ ukoko na, gbe nọ, inievo nọ a ro mu evaọ ukoko na a you rie. Ọ tẹ jẹ kareghẹhọ nọ oware nọ o rẹ mae lẹliẹ iruo Ọghẹnẹ nyaharo ukoko na u re ru.
14. Ẹbẹbẹ vẹ ọ jọ otọ kẹ Vlado, kọ eme o fiobọhọ kẹe?
14 U wo ọkpako ukoko jọ nọ a re se Vlado evaọ obọ Slovenia nọ ọ rrọ ikpe udhosa gbe ikpegbesa. O kẹ riẹ uye gaga nọ a woro kẹ ukoko rai inọ jọ a kuomagbe ukoko ofa, yọ a gbe ti kpohọ ewuhrẹ evaọ Ọgwa Uvie rai hi. Ọ ta nọ: “Mẹ riẹ oware nọ a rọ ta nọ ma gbe kpohọ ewuhrẹ evaọ Ọgwa Uvie owoma mai na ha ha. O kẹ omẹ uye gaga keme mẹ jọ usu ahwo nọ a wariẹ bọ Ọgwa Uvie na fihọ wowoma. Mẹ jọ usu ahwo nọ a ku egbara ekpokpọ nọ e riẹe na, keme mẹ yọ ekapenta. Yọ u te no ere no, o lọhọ tere he re mai inievo nọ e kpako no ma kpohọ ukoko okpokpọ nọ a fi omai họ na.” Rekọ eme o lẹliẹ Vlado rọwo fihọ oware nọ a ta na ghele? Ọ ta nọ: “Irere buobu i re noi ze ẹsikpobi nọ ma te ru oware nọ ukoko Jihova o ta. Ma te bi ru eware nọ ukoko o ta nọ ma ru enẹna, u ti fiobọhọ kẹ omai ru eware nọ a te vuẹ omai evaọ obaro.” Kọ a vuẹ owhẹ nọ wha kuomagbe ukoko ofa, hayo inọ who gbe ru iruo jọ nọ who je ru evaọ ukoko na vẹre he? Ma riẹ nọ o rẹ dina kẹ uye. Rekọ riẹ nọ Jihova ọ riẹ epanọ oware na o be kẹ owhẹ uye te. Who te bi ru epanọ ukoko Jihova o ta, whọ gbẹ nyasiọ Jihova ba ha, eghale buobu i ti te owhẹ.—Ol. 18:25.
SẸRO IRORO RA EVAỌ OWARE KPOBI NỌ O VIA
15. Eme u fo nọ ma re ru nọ a te ru oware jọ evaọ ukoko na nọ o kẹ omai uye?
15 Nọ oke nọ a te rọ raha akpọ omuomu nana o be kẹle na, ma riẹ nọ ebẹbẹ jọ i ti te omai evaọ ukoko na. Yọ ma gbẹ yọroma ha, ebẹbẹ itieye na e sai nuhu ẹrọwọ mai. Fikiere ma rẹ yọroma re iroro mai e gbẹ viẹ omai họ họ. Oniọvo jọ o te ru owhẹ oware nọ o kẹ owhẹ uye, who mu ofu hu. A tẹ whọku owhẹ, jọ o kẹ owhẹ uye ga hrọ họ. Lele ohrẹ nọ a kẹ owhẹ na, re who nwene. Nọ a te nwene oghẹrẹ nọ ma bi ru eware jọ evaọ ukoko na, whọ jọ obeva go ho. Ru onọ a ta ze na.
16. Eme o rẹ sae lẹliẹ owhẹ fievahọ Jihova je ru oware nọ ukoko na o ta ẹsikpobi?
16 Nọ oware jọ o tẹ via nọ o kẹ owhẹ uye gaga, rẹroso Jihova re who je ru oware nọ ukoko na o ta. Rekọ re ma sai ru ere, ma rẹ sẹro iroro mai, koyehọ ma re kru udu ga, ma re roro te ziezi, je rri eware oghẹrẹ nọ Jihova o bi rri rai. Daoma se iku ahwo jọ evaọ Ebaibol nọ eware itieye na e via kẹ, re who je roro kpahe epanọ whọ sai ro lele oriruo rai. Lẹ se Jihova re o fiobọhọ kẹ owhẹ, re whọ hai je kuomagbe inievo ukoko na. Who te ru ere, u wo oware ovo nọ Setan o ti ru nọ o te lẹliẹ owhẹ nyasiọ Jihova gbe ukoko riẹ ba ha.—Jem. 4:7.
OLE AVỌ 126 Jaja Aro Vi, Dikihẹ Ga, Jọ Ọgba
a Ẹsejọ nọ a tẹ jọ ukoko na ru oghẹrẹ oware jọ nọ o were omai hi, o rẹ sai nuhu ẹrọwọ mai. Ma te jọ uzoẹme nana ta kpahe eware esa itieye na, gbe oware nọ ma re ru re ma sae gbẹ gọ Jihova vrẹ evaọ ukoko riẹ.
b Ma nwene edẹ na jọ.
c Whọ te ruẹ ehrẹ efa nọ e sai fiobọhọ kẹ owhẹ evaọ uzoẹme na, “Kọ Who Wo Ọkwa-Iruo Jọ Vẹre Evaọ Ukoko Na? Kọ Whọ Sae Wariẹ Woi?” nọ o rrọ Uwou-Eroro Aria 15, 2009, ẹwẹ. 30.
d Uzi Mosis o ta nọ otẹrọnọ ohwo jọ ọ gwọlọ kpe arao nọ ahwo uwou riẹ a rẹ re, ọ rẹ rehọ iẹe kpobọ uwou egagọ rai. Ahwo nọ uwou rai u thabọ ọvo a kẹ uvẹ nọ a sae jọ obọ uwou rai kpe arao.—Izie. 12:21.