Kia Riro ei Aronga Kokoti Rekareka!
Kia Riro ei Aronga Kokoti Rekareka!
“Te maata ua nei te mou, te iti nei ra te aronga e kokoti: E teianei, e pure kotou i te Atu o te mou, kia unga mai aia i tetai aronga ei rave i taua mou nana ra.”—MATAIO 9:37, 38.
1. Na teaa e tauturu ia tatou kia rave ua atu i to te Atua anoano?
ME AKAMAARA tatou i te ra o to tatou papetitoanga e ko tetai o te au tavini o Iehova, me kua raveia i nga mataiti toko iti ua akenei me kare e manganui, penei ka akara anga mei te mea rai i nanai ua nei. Kua riro te akapaapaa anga ia Iehova ra ei tumu maata no to tatou oraanga akatapuia ra. Ia tatou i taporoporo ei i te tuatau kia tauturu atu ia etai ke ra kia akarongo e kia ariki oki i te tuatua Patireia, ko te tavini rekareka ia Iehova ta tatou manakoanga maata. (Ephesia 5:15, 16) Tae mai ki teianei ra, te kite ra tatou e te aere viviki nei te tuatau ia tatou e rave maroiroi ra, “kia maata nei te rave anga i te angaanga a te Atu.” (1 Korinetia 15:58) Noatu rai e te rokoia ra tatou e te au manamanata, na to tatou rekareka i te raveanga i to Iehova anoano e akakeu ia tatou kia rave ua atu.—Nehemia 8:10.
2. Eaa te tauturu ra i te rekareka anga ta tatou e kite nei i te rave anga i te kokoti anga akatutuia ra?
2 Ei au Kerititiano, te rave ra tatou i tetai angaanga mou akatutuia ra. Kua akaaite maira Iesu Karaiti i te akaputuanga i te au tangata no te ora mutu kore ki tetai kokoti anga. (Ioane 4:35-38) I te mea te rave ra tatou i taua angaanga kokoti anga ra, ka riro ei akamaroiroianga kia akara matatio i te rekareka anga o taua aronga Kerititiano rave mua ra i te kokoti anga. Ka akara akaou tatou e toru au tumu te ka tauturu ia tatou kia kite i te rekareka anga i te angaanga kokoti anga i teia tuatau nei. Te mea (1) ta tatou tuatua no te manakonakoanga, (2) te puapinga o ta tatou kimikimi anga, e (3) ta tatou tu akono akatupu i te au ei aronga rave kokoti anga.
Ungaia ei Aronga Rave Kokoti Anga
3. I roto i teea tu te kite anga te au pipi mua a Iesu ra i te rekareka anga?
3 Mei teaa ra te taui anga o te au oraanga o te aronga rave i te kokoti anga mua ra—e maata oki to te 11 apotetoro tiratiratu a Iesu ra—i te ra i te 33 T.N. i to ratou aere anga ki tetai maunga i Galilea kia aravei ia Karaiti tei akatuakaouia ra! (Mataio 28:16) Penei ‘e rima katoa anere au taeake’ i reira i taua atianga ra. (1 Korinetia 15:6) Kua tangi atu te akauenga ta Iesu i oronga atura ki roto i to ratou au taringa. Kua tuatua aia kia ratou: “Ka aere . . . e akariro i to te pa enua katoa ei pipi; ka bapetizo atu ei ia ratou i te ingoa o te Metua, e no te Tamaiti, e no te Vaerua Tapu; ma te apii atu ia ratou, kia akono i te au mea katoa taku i akaue atu kia kotou.” (Mataio 28:19, 20) Noatu rai te takinga kinoanga, e maata te rekareka anga ta ratou i kite i te angaanga kokoti anga i to ratou akara anga i te au putuputuanga o te au pipi a Iesu i te akanoo angaia mei tetai ngai ki tetai atu ngai. I muri iora, ‘kua tutuia te evangelia ki te tangata ravarai i raro ake i teianei rangi.”—Kolosa 1:23; Angaanga 1:8; 16:5.
4. I raro ake i teea au turanga te unga anga i ta Karaiti ra au pipi?
4 I tetai tuanga mua i tana angaanga orometua i Galilea ra, kua kapiki atura Iesu i te 12 apotetoro Mataio 10:1-7) E koia uaorai kua aere atura “na roto i te au oire e te au vila katoa [i Galilea], i te apii anga i roto i to ratou au sunago, e te ako anga i te evangelia o te basileia, e te akaora anga i te au maki ravarai, e te au mate katoa o te tangata.” Kua akara aroa atura Iesu i te maata o te tangata “no te mea kua mate ratou i te roiroi, e kua pueurikiriki keia, mei te mamoe tiaki kore ra.” (Mataio 9:35, 36) I te akakeu oonu angaia, kua tuatua atura aia ki tana au pipi: “Te maata ua nei te mou, te iti nei ra te aronga e kokoti: E teianei, e pure kotou i te Atu o te mou [te Atua ko Iehova] kia unga mai aia i tetai aronga ei rave i taua mou nana ra.” (Mataio 9:37, 38) Ta Iesu akataka anga i te umuumu anga no te aronga rave kokoti anga kua aiteite i to Iudea i te toe anga e ono ua marama o tana angaanga orometua i te enua nei. (Luka 10:2) I aua atianga e rua ra, kua akaunga atura aia i tana au pipi ei aronga rave i te kokoti anga.—Mataio 10:5; Luka 10:3.
ra e kua tono atura ia ratou e tutu aere e, na ko atu: “Te vaitata mai nei te basileia o te ao.” (Ta Tatou Tuatua Manakonakoanga
5. Eaa te tu o te tuatua ta tatou e akakite ra?
5 Ei au tavini no Iehova i teia tuatau nei, te akarongo rekareka nei tatou ki te kapiki anga no te aronga rave i te kokoti anga. Tetai tumu te tauturu maata nei i to tatou rekareka anga no te mea te apai atu nei tatou i te tuatua no te manakonako anga ki te aronga ngakau taitaia e te pekapeka oki. Mei te au pipi a Iesu i te anere mataiti mua ra mei teaa ra tetai meitaki anga kia tatou kia akakite i te tuatua meitaki—ei tuatua tikai no te manakonakoanga—ki te aronga “kua mate ratou i te roiroi e kua pueurikiriki keia, mei te mamoe tiaki kore ra”!
6. Eaa te angaanga ta te au apotetoro ra i rave i te anere mataiti mua ra?
6 Kia tae ki rotopu i te anere mataiti mua ra, te rave maata ra te apotetoro ko Paulo i te tutu aereanga i te tuatua meitaki. E e meitaki tikai tana rave anga kokotianga, no te mea i te tataanga ki te au Kerititiano i Korinetia i te 55 T.N., kua tuatua aia: “E akakite atura au ia kotou, e te au taeake, i te evangelia taku i ako atu kia kotou na, ta kotou i āriki maira, e i mou ei oki kotou na.” (1 Korinetia 15:1) Te au apotetoro e etai atu au Kerititiano mua ra e aronga rave kokoti anga puapinga. Noatu rai e kare te Pipiria i akakite mai kia tatou eaa te manganui o te au apotetoro i ora mai i te au tupu anga kikino i akaopeia ra i te akapou anga ia Ierusalema i te 70 T.N., te kite ra tatou e te rave ra te apotetoro ko Ioane i te tutu aereanga i etai 25 mataiti i muri akera.—Apokalupo 1:9.
7, 8. Eaa te tuatua manakonako anga ta te au tavini o Iehova i akakitekite maata atu i teianei i to mua ana?
7 I reira kua tae mai te au anere mataiti o te akaaere anga a te au orometua o Kerititome ra, te apoteiti “taua tangata ara ra.” (2 Tesalonia 2:3) Inara, kia vaitata ki te openga o te 19 anere mataiti ra, te aronga tei kimi ra kia akatau i to ratou au oraanga ki runga i te akonoanga Kerititiano mua ra kua mou i te tuatua no te manakonako anga, na te akakiteanga i te Patireia ra. Ko te tika, mei tona itiu mua mairai ia (Tiurai 1879), kua kapiti te upoko tuatua o teianei tianara i te au tuatua “Akakite Anga i te Parutia o Karaiti,” “Akakite Anga i te Patireia o Karaiti,” me kare “Akakiteanga i te Patireia o Iehova.”
8 Kua akanooia te Patireia o te Atua i te rangi i roto i nga rima o Iesu Karaiti i te 1914, e te akakite rapurapu nei tatou i te tuatua no te manakonako anga kia maata atu i to mua ana. No teaa ra? No te mea i roto i te au akameitaki anga no te tutara Patireia ko te openga o teianei akatereanga kino te vaitata nei i te tupu. (Daniela 2:44) Eaa atu tetai tuatua akakiteanga meitaki atu? E eaa tetai rekareka anga maata atu ka rauka ia tatou kia rave kapiti atu i te akakiteanga i te Patireia i mua ake i te akamata anga te “mate maata” ra?—Mataio 24:21; Mareko 13:10.
Tetai Kimi Anga Puapinga Maata
9. Eaa te apiianga ta Iesu i oronga ki tana au pipi, e e akapeea te au tangata i te akono anga i te tuatua no te Patireia?
9 Tetai atu tumu te tauturu ra i to tatou rekareka anga ei aronga rave kokoti anga ko te puapinga o ta tatou kimi anga i te aronga ka riro ei au pipi e ka kapiti mai kia tatou i te rave te kokoti anga. I te 31-32 T.N., kua apii atura Iesu i tana au pipi: “E te oire e te vila ta kotou e tomo, e ui atu i to reira tangata e tau.” (Mataio 10:11) Kare te au tangata katoatoa ra e tau ana, mei tei akaariia maira e ta ratou akono anga ki te tuatua no te Patireia ra. Inara, kua tutu totomapu atura te au pipi a Iesu i te tuatua meitaki i te au ngai ravarai e au tangata to reira.
10. Akapeea ta Paulo aruaru anga i tana kimi anga i te aronga tau ra?
10 I muri ake i te matenga e te tuakaouanga o Iesu, kua rave uaia atu te kimi anga no te aronga Angaanga 17:17, 34; 20:20.
tau ma te maroiroi. Kua uriuri manako atura Paulo ma te au ngati Iuda i to ratou tunako e ma te au tangata katoa oki i reira i te ngai okoanga i Atene ra. I tana tuatua akakite anga i te Areopago i taua oire Ereni ra, “kua akarongo maira tetai pae tangata, e kua kapiti maira kiaia; ko Dionusio no te Areopago tetai, e tetai vaine ko Damari te ingoa, ma e tokotai puke tangata uaorai oki.” I te au ngai ravarai ta Paulo i aere, kua riro aia ei akatauanga i te tutu aereanga “i te ngai tangata, e i tera are i tera are.”—11. Eaa te au ravenga no te raveanga i te angaanga orometua tei taangaangaia i te au mataiti roa kua topa?
11 I te tuatau o te au raungauru mataiti openga o te 19 anere mataiti ra, kua rave mataku kore ua te aronga Kerititiano akatainuia ra i te kimi anga i te aronga tau ra. I roto i tetai atikara “Akatainuia kia Tutu Aere,” kua tuatua te Zion’s Watch Tower no Tiurai/Aukute 1881 ra: “Te tutu anga i te tuatua meitaki . . . te aere atura ‘ki te aronga maru’—te aronga e anoano ra e te rauka ra kia akarongo, e raukai i te akatupu mai mei roto ia ratou ra i te kopapa o Karaiti, koia te aronga akatuangaia ra.” E putuputu te aronga rave i te kokoti i te mou a te Atua ra i te aravei anga te au tangata ia ratou e akaruke atura i ta ratou pure anga e kua oronga atu i te au aenga pepa na ratou tei ki i te au akakiteanga Tuatua Tapu tei akapapaia ra kia akakeuia te akarongo anga akaperepere i roto i te aronga tau ra. I muri ake i tetai akamanako anga matakite no te tupu anga o teianei ravenga no te akakiteanga, kua raurau te Watch Tower o Me 15, 1903, i te aronga rave i te kokoti anga kia tua aere i te au aenga pepa “mei tera are ki tera are, i te au avatea Tapati.”
12. Akapeea ta tatou akamaata atuanga i te puapinga o ta tatou angaanga tutu aereanga? E akatutu mai.
12 I te au mataiti kua topa ua akenei, kua akatotoa atu tatou i ta tatou angaanga orometua na te araveianga i te au tangata i etai atu au ngai ke mei to ratou au kainga. Kua akapapuia teia ei mea meitaki i te au enua e au turanga puapinga e te aruaru anga i te au angaanga tamataora te apai ke atura i te au tangata mei to ratou au kainga i etai taime ta tatou e matau ra kia aere atu ki reira. I te akara anga tetai Kite i Engarani raua ko tona oa i te aronga te akaruke putuputu ra na te pati i te rekarekaanga i tetai ra i te pae taatai, kua akamaroiroi raua kia aere na runga i te au pati e kia oronga i te au kopi o Te Punanga Tiaki e te Awake! ki te au patete. I te marama okotai, e 229 kopi ta raua i tua aere. Kua ripoti raua: “Kare o maua mataku i te akakitekite anga i te pae taatai, te au ngai pitiniti, me kare i tetai ua atu akaaoanga ta maua ka aro atu no te mea te kite nei maua e tei te pae a Iehova ia maua.” Kua akanoo raua i tetai ngai tua anga makatini, e kua akamata i tetai apii Pipiria, e kua kapiti atu raua tokorua i te tavini ei painia tauturu.
13. Eaa te akatikatika anga i ta tatou angaanga orometua te anoanoia ra i teianei i etai au ngai?
13 I te rave ua atuanga i te kimi anga i te aronga tau ra, penei ka tau kia akara matakite i ta tatou angaanga orometua i etai ngai. Noatu rai te mea matauia no te Au Kite e manganui kia rave i te tutu aereanga i tera are i tera are i te au popongi Tapati, i etai au ngai te kite ra ratou e kare e puapinga maata i te aere vave ki te au kainga tangata no te mea penei te akaangaroi ra ratou. Na te akatikatika anga i ta ratou papaanga, e manganui te Au Kite te rave ra i te kimi anga i teianei i muri mai i te avatea, penei i muri ake i ta ratou au uipaanga Kerititiano. E kua puapinga mai teianei kimi anga. I teia
mataiti kua topa akenei kua kake mai te numero o te aronga akakitekite Patireia e 2.3 patene. Te akangateitei ra teia i te Pu o te mou e te apai maira i te rekareka ki to tatou ngakau.E Tamou i te Au i Roto i te Angaanga Kokoti Anga
14. Eaa te tu akono ta tatou e oronga nei i ta tatou tuatua, e no teaa ra?
14 Ko tetai atu tumu no to tatou rekareka anga te kapiti atura ki te tu akono akatupu i te au ta tatou e akakite ra i te angaanga kokoti anga. “E kia tomo atu kotou ki roto i te are,” ta Iesu i tuatua, “ka akaora atu i to reira. E te tau ra taua ngutuare ra, e vai rai ta kotou au i reira.” (Mataio 10:12, 13) Te araveianga Epera e te tuatua aiteite i te reo Ereni o te Pipiria te oronga ra raua roai i te manako ‘Kia meitaki te reira kia koe.’ Na teianei tu akono e arataki i ta tatou aravei anga ki te au tangata ia tatou e tutu ra i te tuatua meitaki. To tatou manakonako kia akarongo akaperepere mai ratou ki te tuatua Patireia ra. No te aronga ka pera, te vaira te manakonako anga no te akaongi anga ma te Atua ia ratou ka tataraara ei i ta ratou au ara, e ka ariu ke mai, e ka rave oki i tona anoano. Ei tupuanga, ko te au ma te Atua ra ka taki atu ki te ora mutu kore.—Ioane 17:3; Angaanga 3:19; 13:38, 48; 2 Korinetia 5:18-20.
15. Akapeea e raukai ia tatou kia tamou marie i tetai tu akono ponuiaau me aravei atu tatou i tetai raveanga akaperepere kore i roto i ta tatou angaanga tutu aereanga?
15 Akapeea e raukai ia tatou kia tamou marie i to tatou au me e akaperepere kore ta tatou e aravei atura? Kua arataki maira Iesu: “Kia kore ra [to te ngutuare] e tau, e oki akaou mai ïa ta kotou au ra ia kotou uaorai.” (Mataio 10:13) Ta Luka tataanga no te tonoanga i te 70 pipi te kapiti ra i ta Iesu tuatua: “E tei reira te tamaiti no te au, e vai rai ta kotou au ra i rungao iaia: kare ra, ka oki akaou mai ïa ki rungao ia kotou.” (Luka 10:6) Me aravei atu tatou i te au tangata ma te tuatua meitaki, ka tau tatou kia rave i te reira ma tetai tu mareka e te au oki. Na tetai akakite anga inangaro kore, e tetai akaapa anga, me kare tetai tuatua aroa kore na te tangata o te ngutuare ka akariro anake i ta tatou tuatua au kia ‘oki akaou mai kia tatou.’ Inara kare teia katoa e akangere i to tatou tu au, koia tetai ua no te vaerua tapu o Iehova ra.—Galatia 5:22, 23.
Tetai Akakoroanga Meitaki no te Aronga Kokoti
16, 17. (a) Eaa ta tatou akakoroanga i te raveanga i te au atoro akaou anga? (e) Akapeea e raukai ia tatou te tauturu atu i te aronga e au uiui anga ta ratou no te Pipiria?
16 Ei aronga rave i te kokoti anga te mareka ra tatou kia rave i tetai tuanga i te akaputuanga i te au tangata no te ora mutu kore. E mei teaa ra te rekareka kia kite tatou i tetai tangata ta tatou i tutu atura i te akarongo akaperepere anga mai, te
anoano ra kia maata atu te kite, e te riro anga oki ei “tamaiti no te au”! Penei e manganui tana au ui anga no te Pipiria e kare e rauka ia tatou i te pau atu i te katoa i taua aravei anga ra. I te mea penei kare e tau kia roa te noo anga i te aravei anga mua, eaa te mea tau kia raveia? Ka rauka kia rave tatou i tetai akakoro anga tei akakiteia maira i etai 60 mataiti kua topa.17 “Ka tau te au kite o Iehova katoatoa kia teateamamao kia akono i te au apiianga akara anga i te Pipiria.” Kua mama mai taua tuatua anga ra i roto i te toru o tetai papa anga no te Apii Akara Anga i te au puka rikiriki no te apiianga tei neneiia maira i te 1937 ki te 1941. Kua tuatua maira te reira: “Ka tau te au papuritia [Patireia] kia maroiroi i te tauturuanga i te aronga tangata kite aroaia mai te akaari inangaro maira i te tuatua Patireia. Te au oki akaou anga [te au atoro akaou] ka tau kia raveia ki runga i teianei au tangata katoa, te pauanga i etai uianga tuketuke. . . . e ei reira e akamatai i tetai apii akara anga . . . auraka e taroaroaia.” Ae, ta tatou akakoroanga no te oki akaou anga koia oki kia akamata i tetai apii Pipiria i te ngutuare e kia akono putuputu i te reira. * Ko tetai tu akono akaoaoa e te manako anga aroa no te tangata inangaro maira ka akakeu ia tatou kia teateamamao meitaki e kia akono tau meitaki i te apiianga.
18. Akapeea e raukai ia tatou te tauturu atu i te aronga ou kia riro ei au pipi na Iesu Karaiti?
18 Ma te tauturu anga a te puka Te Kite te ka Arataki ki te Ora Mutu Kore e mei te au poroutia rai e Eaa ta te Atua e Umuumu Maira ia Tatou?, ka rauka ia tatou te akono i te au apiianga Pipiria meitaki i te ngutuare e ka rauka kia rave i te tauturuanga i te aronga inangaro ou ra kia riro ei au pipi. Ia tatou e kimi ra kia aru i te Orometua Maata, ia Iesu Karaiti, penei ko taua aronga apiiia ra i te Pipiria ka kite katoa mei to tatou tu ponuiaau, te tu rekareka, to tatou ngakau tae, e to tatou akangateitei no te au turanga e te au arataki anga a Iehova ra. Me tauturu atu tatou i te aronga ou ra ma te au pauanga i ta ratou au uianga, e rave katoa tatou i te ka rauka ia tatou kia apii atu ia ratou akapeea e raukai ia ratou te pau atu i te aronga ka ui mai kia ratou ra. (2 Timoteo 2:1, 2; 1 Petero 2:21) Ei aronga akatutuia i te rave kokoti anga ra, e mea tika ka rauka ia tatou kia rekareka e kua rauka tetai avereti no te 4,766,631 apiianga Pipiria i te au ngutuare tei akonoia i te ao katoa nei i teia mataiti tavini anga kua topa akenei. Ka rekareka tikai tatou me ko tatou tikai tetai i roto i te aronga rave kokoti anga tei rave ra i tetai tuanga i roto i te angaanga apiianga Pipiria i te au ngutuare ra.
Kia Rekareka Ua Atu i te Kokoti Anga
19. Eaa ra i vai ei etai tumu meitaki no te rekareka anga i te kokoti anga i te tuatau o ta Iesu angaanga orometua e i muri poto akera oki?
19 E au tumu meitaki etai no te rekareka anga i te kokoti anga i te tuatau o ta Iesu angaanga orometua e i muri poto akera. E manganui i reira tei akarongo akaperepere atura i te tuatua meitaki. E maata te rekareka anga ia Penetekote 33 T.N., no te mea ko etai 3,000 i reira kua ariki atu i ta Petero arataki anga, kua rauka ia ratou te vaerua tapu o Iehova, e kua riro ei tuanga no to te Atua ra iti tangata Iseraela vaerua. E tika, kua tupu ua atu to ratou au numero, e kua maata te rekareka anga “e te aronga i akaoraia ra, kua kapitiia ïa e te Atu i te ekalesia ra, kare e rā i tukua.”—Angaanga 2:37-41, 46, 47; Galatia 6:16; 1 Petero 2:9.
20. Eaa te apai maira i te rekareka maata i ta tatou rave kokoti anga ra?
20 I taua tuatau ra, kua akapapuia te tika anga o ta Isaia i totou ra: “Kua akamaata koe [e Iehova] i taua enua ra, i tei kore i akamaataia te rekareka; e teianei ra, te rekareka ra ratou ki mua ia koe mei te Isaia 9:2) Noatu rai te kite ra tatou i teianei i taua “enua ra” o tei akatainuia ra kua ki, te maata ra to tatou rekareka i to tatou kite anga i te numero o etai atu aronga rave kokoti anga i te tupuanga i tera mataiti i tera mataiti.—Salamo 4:7; Zekaria 8:23; Ioane 10:16.
rekareka i te tuatau mou ra, mei te rekareka oki o te aronga e tua i te apinga noni ra.” (21. Eaa ta tatou ka uriuri manako i te atikara ka aru mai nei?
21 Tei ia tatou tikai te au tumu tau meitaki kia rekareka ua atu i te rave anga te kokoti anga. Ta tatou tuatua no te manakonakoanga, ta tatou kimi anga i te aronga tau, e ta tatou tu akono kia tupu te au—pouroa teia au tumu te apai maira kia tatou i te rekareka ei aronga rave i te kokoti anga. Inara, te akatupu maira ratou i tetai tu akono tuke mei te aronga e manganui. Kua tupu teia ki te apotetoro ko Ioane. Kua tapekaia aia i runga i te motu o Patamo ra “no te tuatua a te Atua ra, e no [tona] akakite anga ia Iesu Mesia.” (Apokalupo 1:9) Akapeea, i reira, e raukai ia tatou kia tamou marie i te rekareka anga me aro atu i te takinga kinoanga e te patoi anga? Na teaa e tauturu ia tatou kia akono i te tu akono ketaketa a te aronga e manganui ta tatou ka tutu atu i teianei? Te oronga maira ta tatou atikara ka aru mai i te tauturu anga Tuatua Tapu i te pauanga i teianei au uianga.
[Tataanga Rikiriki i Raro]
^ para. 17 Kua akapapa muaia te au apiianga i te au ngai e rauka i te au pupu tangata inangaro ra kia akaputu atu. Inara, kare i roaia, kua akono katoaia te au apiianga ma te aronga taki tai e te au pamiri—Akara i te Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom, kapi 574, neneiia e te Au Kite o Iehova.
Akapeea Koe me Pau?
• Eaa te angaanga kokoti anga akatutuia maira?
• Eaa te tu tuatua ta tatou e akakitekite ra?
• Eaa ra i puapingai ta tatou kimi anga i te au pipi?
• Akapeea tatou i te tamou marie anga i te au i roto i te angaanga kokoti anga ra?
• Eaa tatou i tamou ei i te rekareka anga i te kokoti anga?
[Au Uianga Apii]
[Au Tutu i te kapi 12, 13]
Tutuanga i te au anere mataiti 1 ra e te 20
[Au Tutu i te kapi 13]
Mei ia Paulo rai, te tauta ra te aronga rave kokoti anga i teia tuatau no te itae i te au tangata i te au ngai ravarai
[Tutu i te kapi 13]
E akakitekite i te tuatua meitaki ma te turanga mareka anga