Riro Mai te Akaraanga Momua o te Patireia o te Atua ei Mea Tika Tikai
Riro Mai te Akaraanga Momua o te Patireia o te Atua ei Mea Tika Tikai
“Ko te mea meitaki ïa ia kotou kia akono i te [tuatua tika o te au peroveta], mei te lamepa e kakā ua i te ngai poiri ra.”—2 PETERO 1:19.
1. Eaa te tuke ta tatou e kite nei i roto i te ao i teia tuatau?
MEI tetai manamanata ki tetai manamanata—ko te upoko tuatua maata ia o te ao nei i teia tuatau. Mei te au kino ecological ki te tamatakuanga i te ao katoa nei, te akaraanga te kino ua atura te manamanata o te tangata kare e rauka ana i te akono. Kare katoa i rauka ana i te au akonoanga o te ao nei i te tauturu mai. Te tika, na ratou e akakino roa atu ana i te au mea na te akakeu atu anga i te tu marokiakia, te makitakita, e te akaepaepaanga enua e akapae ke nei i te tangata. Ae, mei tei totouia, kua tapokiia “te au tangata” e te “poiri tangotango.” (Isaia 60:2) Inara, i taua taime rai, e au mirioni ua atu te akara nei ki te tuatau ki mua ma te manako papu tikai. No teaa ra? No te mea te akarongo ra ratou ki te tuatua totou a te Atua “mei te lamepa e kakā ua i te ngai poiri ra.” Te akatika ra ratou i te “tuatua,” me kore i te karere a te Atua, te kiteaia nei i roto i te Pipiria, kia arataki i to ratou au takainga vaevae.—2 Petero 1:19.
2. Kia tau ki te totou a Daniela no runga i “te tuatau openga ra,” koai ua rai tei orongaia te kite pae vaerua?
2 No runga i “te tuatau openga ra,” kua tata te peroveta ko Daniela: “E manganui te ka oro ki runga e ki raro, e tupu atura te kite i te maata anga. E manganui te ka tamāia, e ka akateateaia, e ka timataia oki; e rave ra te aronga kino i te kino; kare oki tetai o te aronga kino e kite, e kite ra te aronga pakari.” (Daniela 12:4, 10) Kua akono uaia te kite pae vaerua no te aronga ngakau tae i te “oro ki runga e ki raro” i roto, me kore e apii maroiroi ra, i te Tuatua a te Atua, e kauraro ra ki tona au turanga, e e tauta ra i te rave i tona anoano.—Mataio 13:11-15; 1 Ioane 5:20.
3. I te au tuatau i te 1870, eaa te tuatua mou puapinga ta te aronga apiipii Pipiria i kite mai?
3 Mei te akamata mua anga te 1870, i mua ake i te akamata anga te “tuatau openga ra,” kua akamata te Atua ko Iehova i te akaiti maata atu i te marama no runga i “te tuatua ngaro o te basileia o te ao ra.” (2 Timoteo 3:1-5; Mataio 13:11) I taua taime ra kua kite mai tetai pupu aronga apiipii Pipiria—tei tuke mei te manako matauia—e kare e kiteaia te okianga mai o Karaiti. Muri ake i te akaterono angaia i te rangi, ka oki mai a Iesu na roto i te tu e ka tamou aia i tona akakoroanga ei ariki ki runga i te enua. Ka riro tetai akairo taokotaiia te ka kite mata ia, ei akamatakite i tana au pipi e kua akamata tona parutia kitea koreia.—Mataio 24:3-14.
Te Riro Anga te Akaraanga Momua ei Mea Tika Tikai
4. Akapeea a Iehova i te akaketaketa anga i te akarongo o tona au tavini i teia tuatau?
4 Ko te orama o te akatukeanga e akaraanga momua manea tikai ia Karaiti i roto i te tona kaka Patireia. (Mataio 17:1-9) Kua akaketaketa taua orama ra i te akarongo o Petero, Iakobo, e Ioane i te taime tikai e maata tei akamutu i te aru ia Iesu no te kare aia i akatupu i ta ratou ua i tapapa e ka rave aia tei kore i tau i te tuatua tapu. Mei koia katoa, i teia tuatau openga nei, te akaketaketa ra a Iehova i te akarongo o tona au tavini tiratiratu i teia tuatau na te akamaata atu anga i te marama no runga i te akatupuanga o te orama umere roa e te au totou e manganui e piri maira. Ka akamanako ana tatou i teianei i etai o teia au mea tika tikai i te pae vaerua te ka akaketaketa i te akarongo.
5. Koai tikai te Etu popongi, i naea e i akapeea aia i te ‘kake anga’ mai?
5 I te tou anga ki te akatukeanga, kua tata te apotetoro ko Petero: “Tei ia tatou katoa te tuatua tika maata rava atura o te au peroveta; ko te mea meitaki ïa ia kotou kia akono i te reira, mei te lamepa e kakā ua i te ngai poiri ra, e kia makirata, e kake ei te etu popongi i roto i to kotou ngakau.” (2 Petero 1:19) Ko taua Etu popongi akatutu ra, me kore “etu popongi kakā ra,” koia oki ko Iesu Karaiti tei akakakaia. (Apokalupo 22:16) Kua ‘kake mai’ aia i te 1914 i te anau anga te Patireia o te Atua i te rangi, te akairo anga i te akamataanga o tetai tuatau ou. (Apokalupo 11:15) I roto i te orama o te akatukeanga, kua mama mai a Mose raua ko Elia ki te pae o Iesu, te pukapuka ra kiaia. Koai ta raua e akaata maira?
6, 7. Koai ma te akaataia maira e Mose raua ko Elia i roto i te akatukeanga, e eea te au akakiteanga tataki tai ta te au Tuatua Tapu i akaari mai no runga i te aronga tei akaataia e raua?
6 I te mea kua piri a Mose raua ko Elia ki roto i te kaka o Karaiti, te akatutu maira teia nga kite tiratiratu e rua i te aronga te ka tutara ma Iesu i roto i tona Patireia. Te rotai ra teia marama anga e e au tutara kapiti ta Iesu ki te orama akaraanga momua o te Mesia tei akateronoia ko tei orongaia ki te peroveta ko Daniela. Kua kite a Daniela i “tetai mei te Tamaiti a te tangata ra” e ariki ra i te “mana mutu kore” mei “To te au rā taito ra,” koia ko te Atua ko Iehova. Inara ka akara ana eaa tei akaariia kia Daniela i muri poto ua ake. Kua tata aia: “Te basileia e te mana, e te maata katoa o te basileia i raro ake i te rangi katoa nei, ko te ka orongaia ïa ki te au tangata ra ki te aronga tapu no Tei Teitei.” (Daniela 7:13, 14, 27) Ae, tere atu i te rima anere mataiti i mua ake i te akatukeanga, kua akaari mai te Atua e ka piri atu tetai “aronga tapu” ki roto i te kaka tutara anga o Karaiti.
7 Koai ma te aronga tapu i roto te orama a Daniela? No runga oki i taua aronga ra i karanga ai te apotetoro ko Paulo e: ‘Ko te vaerua uaorai oki, e to tatou katoa nei oki vaerua, tei akakite ïa e, e tamariki tatou na te Atua: E e tamariki ra, e aronga tuanga ïa; e aronga tuanga i te Atua ra, e aronga tuanga tatou e te Mesia; te mate kapipiti nei oki tatou ma ia katoa, kia akakakā kapipitiia ma ia katoa oki.’(Roma 8:16, 17) Ko te aronga tapu kare atu ei mari ra ko te au pipi a Iesu tei akatainuia e te vaerua. I roto i te Eeuanga, kua karanga a Iesu: “Ko te riro iaia te re ra, e akanoo au iaia iaku nei ki runga i toku terono, mei tei riro katoa mai te re iaku ra, e te noo nei au e taku Metua katoa ki rungao i tona terono.” E 144,000 te numero, o teia ‘aronga re ra’ i akatuia mai, kapiti mai ia Iesu, ka tutara ki rungao i te enua katoa nei.—Apokalupo 3:21; 5:9, 10; 14:1, 3, 4; 1 Korinetia 15:53.
8. Akapeea ta Iesu au pipi akatainuia i te rave anga i te angaanga mei ta Mose rai raua ko Elia, e eaa tei tupu?
8 Eaa, ra, te au Kerititiano akatainuia i riro ei na Mose raua ko Elia i akaata? Te tumu koia oki i Isaia 43:10; Angaanga 8:1-8; Apokalupo 11:2-12) Mei ia Mose raua ko Eia, kua akakite atea ua ratou i te akonoanga pikikaa ma te ngakau toa inara kua akamaroiroi i te au tangata ngakau tae kia akamori i te Atua anake ua. (Exodo 32:19, 20; Deuteronomi 4:22-24; 1 Ariki 18:18-40) Kua uua ainei ta ratou angaanga? Papu tikai! Kapiti mai te tauturu anga i te akaputuputu katoatoa rava mai i te aronga akatainuia, kua tauturu ratou i te au mirioni ua atu “mamoe ke atu” kia kauraro puareinga ua kia Iesu Karaiti.—Ioane 10:16; Apokalupo 7:4.
taua au Kerititiano ra, i roto rai i te kopapa, kua rave ratou i te angaanga mei ta Mose rai raua ko Elia. Ei akaraanga, kua tavini ratou ei au Kite no Iehova, noatu te takinga kino. (Akaoti a Karaiti i Tana Upokotu Anga
9. Akapeea a Apokalupo 6:2 i te akatutu mai anga ia Iesu mei iaia tikai i teia tuatau nei?
9 E ariki mana ririnui a Iesu i teianei, kare i te tangata ua nei e akaoro ra i te punua atini. Te akatutuia maira aia e akaoro ra i te oroenua—e akairo no te tamakianga i roto i te Pipiria. (Maseli 21:31) “E i na, e oroenua teatea,” e karanga ra a Apokalupo 6:2, “e e ana ta tei noo ki rungao; e e korona tei orongaia mai nona: aere atura aia ma te upokotu atu e kia upokotu atu rai.” Kapiti katoa mai, no runga ia Iesu, kua tata te tata taramo a Davida e: “E akatae atu a Iehova i te sepeta o toou ririnui mei Ziona atu nei, e ariki oki koe i rotopu i to au enemi ra.”—Salamo 110:2.
10. (a) Akapeea ta Iesu akaoroanga upokotu i te kaka anga i te akamataanga? (e) Akapeea ta Karaiti upokotu anga mua i te takino anga i te ao katoa?
10 To Iesu upokotu anga mua koia oki ki rungao i tona au enemi ririnui roa atu—ko Satani e tana au temoni. Te akaatea anga ia ratou mei te rangi mai, kua uriia mai ratou ki raro i te enua nei. Te kite anga e taime poto ua to ratou, kua akaari ua mai teia au vaerua i to ratou riri kino ki runga i te tangata nei, i te akatupu anga i te mate maata. Kua akatutuia mai teia mate i roto ia Apokalupo e te toru aronga akaoro oroenua akaou mai. (Apokalupo 6:3-8; 12:7-12) Mei ta Iesu i totou no runga i “te akairo o [tona] aerenga mai, e te openga o teianei ao,” kua taopenga mai ta ratou akaoroanga ki te tamakianga, te onge, e te maki mate. (Mataio 24:3, 7; Luka 21:7-11) Mei te mamae anau tikai, kare e ekoko e ka pakari maata ua atu teia “au mamae no te mate” e tae ua mai a Karaiti i te ‘akaoti i tana upokotu anga’ na te takore takiri anga i ta Satani akaaerenga kite mataia. *—Mataio 24:8.
11. Akapeea te tuatua enua o te putuputuanga Kerititiano i te akapapu anga i to Karaiti mana ariki?
Apokalupo 17:5, 6) E akakiteanga ririnui tikai i to Karaiti taoonga ariki!—Salamo 110:3.
11 Te kitea katoaia ra to Iesu mana ariki i te mea kua paruru aia i te putuputuanga Kerititiano kia rauka i te reira i te akatupu i tana angaanga kia tutu i te karere Patireia i te ao katoa. Noatu te patoianga pakari mei ia Babulonia Maata—te patireia akonoanga pikikaa o teianei ao—e mei te au kavamani makitakita, kare te angaanga tutuanga i aere anake ua atu mari katoa ra kua taeriaia tetai turanga kare i tupu ana i roto i te tuatua enua o te ao. (12. No teaa te maataanga o te tangata i kore ei e kite i te aerenga kitea koreia mai o Karaiti?
12 Te mea mii, ra, kare i rauka i te maataanga o te tangata, kapiti mai te au mirioni atu Kerititiano tutu ua, i te kite e te tou ra te au mea umere e tupu ra i te enua nei ki te au mea tika tikai kare e kiteia ana. Kua taitoito katoa ratou i te aronga e akakite ra i te Patireia o te Atua. (2 Petero 3:3, 4) No teaa ra? No te mea kua akapoiriia e Satani to ratou manako. (2 Korinetia 4:3, 4) Te tika, i te au anere mataiti i topa akenei i akamata ai aia i te tuku i te arai pae vaerua ki rungao i te au Kerititiano tutu ua, e kua akanauru katoa ia ratou kia akaruke i te manakonakoanga o te Patireia.
Akarukeia te Manakonakoanga Patireia
13. I arataki atu te arai o te poiri pae vaerua ki teaa?
13 Kua totou a Iesu e ko te aronga apoteiti, mei te titania rai i ruruia ki rotopu i te titona, ka akaki i te putuputuanga Kerititiano e ka tarurike i te manganui. (Mataio 13:24-30, 36-43; Angaanga 20:29-31; Iuda 4) Kare i roa, kua akatupu teia au Kerititiano tutu ua i te au oroa, au angaanga, e te au apiianga peikani, e te tapa anga i te reira e “Kerititiano.” Ei akaraanga, i akamataia mai te Kiritimiti i roto i te au peu tei o mai te akamorianga i te atua peikani ko Mitara e Tatuni. Inara eaa tei akanauru i te au Kerititiano tutu ua kia akono i te au akamaaraanga kare na te Kerititiano? Te karanga ra The New Encyclopædia Britannica (1974) e: “Ko te Kiritimiti, te oroa no te anauanga o Iesu Karaiti, kua akanooia ki runga i te ngaro anga o te manakonakoanga no te okianga mai o Karaiti.”
14. Akapeea te apiianga a Origen raua ko Augustine i te tuatua pikikaa anga i te tikaanga o te Patireia?
14 E akamanako katoa ana i te pikikaa no runga i te aiteanga o te tuatua “patireia.” Te akakite ra te puka The Kingdom of God in Apokalupo 17:5, 18.
20th-Century Interpretation e: “Kua tuku a Origen [e tangata apii i te akarongo i te Atua] i te tauianga i roto i te taangaanga anga i te tuatua ‘patireia’ ki te aiteanga e tei roto te tutaraanga a te Atua i te ngakau.” I akanoo a Origen i tana apiianga ki runga i teaa? Kare ki runga i te au Tuatua Tapu, mari ra ki runga i “te turanga o te apiianga e te aerenga manako o teianei ao tei tuke takiri mei te aerenga manako o Iesu e te ekaretia mua roa.” I roto i tana angaanga De Civitate Dei (Te Oire o te Atua), kua akakite a Augustine o Hippo (354-430 T.N.) e ko te ekaretia uaorai te Patireia o te Atua. Kua riro taua aerenga manako kare i tau i te tuatua tapu i te oronga ki te au ekaretia o Kerititome i te kotoeanga no te akonoanga kia ariki i te mana poritiki. E no te au anere mataiti e manganui to ratou taangaanga anga i taua mana ra, e maata te taime ma te kino pakari tikai.—15. Akapeea a Galatia 6:7 i te akatupu angaia no runga i te au ekaretia e manganui o Kerititome?
15 Inara, i teia tuatau, te kokoti nei te au ekaretia i ta ratou i ruru. (Galatia 6:7) Te akaraanga e manganui te ngaro atura to ratou mana e pera katoa to ratou au mema. Te kite pu uaia nei tera tu i Europa. I tuatua ai te tianara Christianity Today, “teianei kare te au are pure maata o Europa e [taangaangaia ra] ei au are akamorianga mari ra ei au are vairanga apinga taito, kare e apinga i roto mari ua ra ko te aronga turoto.” Te kiteaia ra taua tu rai i tetai au tuanga ke atu o teianei ao. Eaa ta teia e akakite maira no te akonoanga pikikaa? Ka mate ua ainei no te kore e turuia ana? Akapeea i reira te akamorianga mou?
Akateateamamao no te Ra Maata o te Atua
16. Eaa ra te tu kino e maata atura kia Babulonia Maata i puapinga ai?
16 Mei te auai e te reu e pupu maira mei tetai maunga ka i vai mate ua ana e akaari maira e ka tupu tetai aruruanga, e akakiteanga katoa te tu kino maata ki te akonoanga i te au tuanga e manganui o teianei ao e kare e roa atu ka kore te akonoanga pikikaa. Kare e roa atu, ka akakeu a Iehova i te au tuanga maata o te poritiki kia tauta taokotai i te akaari pu ua e te akatanea anga i te vaine akaturi i te pae vaerua ko Babulonia Maata. (Apokalupo 17:15-17; 18:21) Ka tau ainei kia mataku te au Kerititiano mou i taua tupuanga ra e etai atu au tuanga o te “mate maata” te ka aru mai? (Mataio 24:21) Kare roa! E au tumuanga tau to ratou kia rekareka me akautunga te Atua i te aronga kino. (Apokalupo 18:20; 19:1, 2) E akamanako ana i te akaraanga o Ierusalema e te au Kerititiano tei noo ana i reira i te anere mataiti mua.
17. Eaa ka rauka ai i te au tavini tiratiratu o Iehova i te aro atu i te openga o teia akatereanga o te au mea nei ma te manako papu tikai?
17 I te koropini anga te au nuku o Roma ia Ierusalema i te 66 T.N., kare te au Kerititiano tei matakite i te pae vaerua i poitirere ana e i mataku ana. Ei aronga apiipii meitaki no te Tuatua a te Atua, kua kite ratou e “kua vaitata rava tona pou i reira.” (Luka 21:20) Kua kite katoa ratou e ka akatuera mai te Atua i te mataara no ratou kia oro ki te ngai ora. I te tupu anga te reira, kua oro atu te au Kerititiano. (Daniela 9:26; Mataio 24:15-19; Luka 21:21) Pera katoa i teia tuatau, ko te aronga tei kite i te Atua e tei akarongo ki tana Tamaiti ka rauka i te aro atu i te openga o teia akatereanga o te au mea nei ma te manako papu tikai. (2 Tesalonia 1:6-9) Te tika, me tupu te mate maata, ka rekareka tikai ratou i te ‘nānā i to ratou uaorai mata ki runga, e te akateitei i to ratou mimiti, no mea te vaitata maira oki to ratou ora.’—Luka 21:28.
18. Eaa ra te taopengaanga no runga i ta Goga tamakianga openga i to Iehova au tavini?
18 I muri ake i te akapouanga o Babulonia Maata, i roto i tona turanga ei Goga o Magoga, ka rave a Satani i tetai tamakianga openga ki runga i te Au Kite akamoe au o Iehova. Te tu anga mai “mei te tumurangi e ngaro ei te enua ra,” ka tapapa te au nuku o Goga e ka autu ngoie ua ratou. E poitirere maata tikai te tiaki maira ia ratou! (Ezekiela 38:14-16, 18-23) Kua tata te apotetoro ko Ioane e: “Kite atura oki au i te rangi i te vevete angaia, e i na, e oroenua teatea; e ko tei noo ki rungao ra, kua karangaia aia, i te Pikikaa kore, e te Tuatua-mou . . . E koke kokoi tei peke mai no roto i tona vaa, ei tainga anga nana i te pa enua.” Ko teia “Ariki o te au Ariki” te kare e rauka kia akaviia ka akaora aia i to Iehova aronga akamori e ka takore katoatoa i to ratou au enemi. (Apokalupo 19:11-21) E taopengaanga umere tikai no te akatupuanga o te orama o te akatukeanga!
19. Akapeea te autu takiri anga o Karaiti i te akakeu anga i tana au pipi tiratiratu, e eaa te ka tau kia tauta ratou i te rave?
19 Ko Iesu ka “umereia i te aronga katoa i akarongo ra.” (2 Tesalonia 1:10) Ka inangaro ainei koe kia piri atu ki te aronga te ka tu ma te umere i te Tamaiti autu a te Atu? E utuutu ua atu rai i reira i toou akarongo e ‘kia vai teateamamao rai ia koe, no te mea, i te ora manako koreia e koe, e tae mai ei te Tamaiti a te tangata.’—Mataio 24:43, 44.
E Akono Meitaki
20. (a) Akapeea tatou me akaari i to tatou ariki rekareka no te apinga oronga a te Atua ko “te tavini akono meitaki e te pakari”? (e) Eaa te au uianga ka tau tatou kia ui kia tatou uaorai?
20 Te ako putuputu ua maira “te tavini akono meitaki e te pakari” i te iti tangata o te Atua kia vai maroiroi ua i te pae vaerua e kia akono meitaki ua ratou. (Mataio 24:45, 46; 1 Tesalonia 5:6) Te ariki rekareka ra ainei koe i teia au akamaaraanga tau? Te taangaanga ra ainei koe ia ratou i te akanoo anga i te au mea mua i roto i te oraanga? Eaa ka kore ei e ui kia koe uaorai e: ‘Te taka meitaki ra ainei taku akara anga pae vaerua te ka tauturu iaku kia kite i te Tamaiti a te Atua e tutara ra i te rangi? Te kite atura ainei au iaia e vai papa ua ra i te rave i te akavaanga tu-Atua ki rungao ia Babulonia Maata e te toenga o to Satani akatereanga o te au mea nei?’
21. Eaa tetai aronga penei i akatika ai i ta ratou akaraanga pae vaerua kia akapoiri, e eaa te ka tau kia rave viviki ratou?
21 Tetai aronga tei piri atu ki to Iehova iti tangata i teianei kua tuku ua i ta ratou akaraanga pae vaerua kia akapoiri. Ka tika ainei e kua ngere ratou i te akakoromaki, mei tetai papaki rai o ta Iesu au pipi mua? Kua rokoia ainei ratou e te au pekapeka o teianei ao, te noinoi apinga nui, me kore te takinga kino? (Mataio 13:3-8, 18-23; Luka 21:34-36) Penei kua ngata i tetai papaki i te marama i tetai au akakiteanga tei neneiia e “te tavini akono meitaki e te pakari.” Me kua tupu tetai ua atu o teia au mea kia koe, te raurau atu nei matou ia koe kia apii i te Tuatua a te Atua ma te maroiroi ou e kia pure akatenga kia Iehova kia rauka akaou ia koe tetai pirianga ketaketa, vaitata tikai kiaia.—2 Petero 3:11-15.
22. Akapeea ra te akamanakoanga i te orama o te akatukeanga e te au totou tei piri mai i te akakeu anga ia koe?
22 Kua orongaia te orama o te akatukeanga ki te au pipi a Iesu i to ratou anoano anga i tetai akamaroiroianga. I teia tuatau, kua rauka ia tatou tetai apinga maata roa atu ei akaketaketa ia tatou—koia oki ko te akatupuanga o taua akaraanga momua umere ra e te au totou e manganui tei piri mai. Ia tatou e tapapa atura i teia au mea kaka tika tikai e to ratou aiteanga puapinga no te tuatau ki mua, kia tuatua katoa tatou ma to tatou ngakau katoa i te au manako o te apotetoro ko Ioane i te karanga anga aia e “Amene! Koia ïa, ka aere mai, e te Atu, e Iesu e.”—Apokalupo 22:20.
[Tataanga Rikiriki i Raro]
^ para. 10 I roto i te reo Ereni mua, te tuatua e “au mamae no te mate” ko te aiteanga tikai e “mamae anau.” (Mataio 24:8, Kingdom Interlinear) Te akakite maira teia e mei te mamae anau rai, ka putuputu maata atu te manamanata o teianei ao, ka pakari atu, e ka roa, te ka taopenga atu ki te mate maata.
Maara Ainei ia Koe?
• I te au tuatau i te 1870, eaa ta tetai pupu aronga apiipii Pipiria meangiti ua i marama mai no runga i te okianga mai o Karaiti?
• Akapeea ra te orama o te akatukeanga i te akatupu angaia?
• Eaa ta te akaoroanga upokotu a Iesu i akatupu ki runga i teianei ao e te putuputuanga Kerititiano?
• Eaa ta tatou ka rave kia piri atu ki te aronga te ka ora mai me akaoti a Iesu i tana upokotu anga?
[Au Uianga Apii]
[Au Tutu i te kapi 16, 17]
E akaraanga momua tei riro ei mea tika tikai
[Au Tutu i te kapi 18]
Kua kite ainei koe e eaa tei tupu i te akamata anga a Karaiti i tana upokotu anga?