WOTO 18
KANDA 1 Dee fasi dee Jehovah abi
Futoou „di Sëmbë di ta kuutu hii di mundu”, söseei di abi tjalihati!
„Di sëmbë di ta kuutu hii di mundu o du soni a wan leti fasi, na sö u?”—KEN. 18:25.
SONI DI WOO LUKU
Woo ko fusutan möön bunu unfa Jehovah abi tjalihati tjika, söseei unfa a ta du soni a wan leti fasi tjika, te u luku di weki di a o weki dee sëmbë dee an bi libi bunu nëën wojo ko a libi baka.
1. Andi Jehovah bi heepi Abahamu faa ko fusutan, nöö unfa di soni dë ta da u kötöhati?
A DI ten di pasa, Gadu bi manda wan ëngëli ko piki Abahamu taa a o booko di foto Sodom ku di foto Gomola kaba a sösö. Hii fa Abahamu bi abi wan taanga biibi, tökuseei di soni dë bi toobi ën seei. Fëën mbei a bi hakisi Jehovah taa: „A dë sö tuutuu taa joo kii dee bunuhati sëmbë makandi ku dee hogihati sëmbë u? . . . Di Kuutuma u hii di mundu o du soni a wan leti fasi, na sö u?” (Ken. 18:23-33) Jehovah bi heepi di mati fëën Abahamu faa fusutan wan fanöudu soni. A bi heepi ën faa ko fusutan taa nöiti Gadu o kii dee bunuhati sëmbë. Di soni di a taki dë ta da u kötöhati seei, söseei hii u tuu ta feni wini fëën a di ten aki.
2. Faandi mbei u sa dë seiki taa Jehovah ta kuutu soni a wan leti fasi, söseei taa a abi tjalihati u sëmbë?
2 Unfa u sa dë seiki taa Jehovah ta kuutu sëmbë a wan leti fasi? Wë u sabi taa „Jehovah ta si andi dë a di hati dendu” (1 Sam. 16:7). Fuu taki ën, nöö a sabi andi dë a ’hiniwan sëmbë hati dendu’ (1 Kön. 8:39; 1 Klon. 28:9). Di soni dë da wan tuutuu soni. Jehovah köni pasa maaka, nöö na hii juu woo sa fusutan faandi mbei a ta du so soni. Fëën mbei apösutu Paulosu bi taki taa: „Fa a ta kuutu soni buta, na wan sëmbë seei sa dë u suku fini nëën te a fusutëën möönsö.”—Lom. 11:33.
3-4. Andi u sa hakisi useei so juu, nöö andi woo luku a di woto aki? (Johanisi 5:28, 29)
3 A sa pasa taa u ta hakisi useei dee seei soni dee Abahamu bi hakisi Jehovah, hii fa u sabi taa hii juu Jehovah ta du soni a wan leti fasi. U sa hakisi taa: ’Dee sëmbë kuma dee Jehovah bi kii a Sodom ku Gomola o weki ko a libi baka u? Te Jehovah o weki dee sëmbë dee ’an bi libi bunu nëën wojo’ ko a libi baka, nöö wantu u de o dë a dendu ö?’—Tjab. 24:15.
4 Boo u luku andi u ko fusutan u di weki di sëmbë o weki ko a libi baka. U ko fusutan möön bunu andi ’weki ko a libi baka u feni libi’ kë taki, söseei u ko fusutan andi ’weki ko a libi baka u de kuutu de’ a kë taki (Lesi Johanisi 5:28, 29.) U di u ko fusutan dee soni aki möön bunu, mbei u tooka so soni di u bi taki. Woo taki u dee soni dee tooka a di woto aki, ku di woto di ta ko. U di di soni aki nama ku di fasi fa Jehovah ta kuutu soni a wan leti fasi, mbei woo luku andi wa sabi, nöö baka di dë woo luku andi u sabi.
ANDI WA SABI?
5. Andi dee buku fuu bi ta taki a di ten di pasa, u dee sëmbë u Sodom ku Gomola, dee Jehovah bi kii?
5 A di ten di pasa, dee buku fuu bi ta taki andi o pasa ku dee sëmbë dee an bi libi bunu a Gadu wojo. U bi taki taa dee sëmbë kuma dee u Sodom ku Gomola an bi o weki ko a libi möön. Ma baka di u begi, söseei di u öndösuku soni u di woto dë möön fini, hën u ko fusutan taa wa sa taki gbelin taa sö soni o waka tuutuu. Faandi mbei?
6. Andi da wantu woto u Bëibel di ta lei unfa Jehovah bi kuutu dee sëmbë dee an bi libi bunu nëën wojo, nöö andi wa sabi?
6 Buta pakisei a dee hakisi dee nama ku di soni aki. Sömëni woto a Bëibel ta lei u unfa Jehovah bi kuutu dee sëmbë dee na libi bunu nëën wojo. Jehovah bi kii sömëni sëmbë ku di Gaan Wata di bi ko a di ten u Noa, a bi mbei dee Isaëli sëmbë kii dee sëmbë u dee seibi woto köndë dee bi ta libi a di Paamusi Köndë, söseei a bi mbei wan ëngëli kii 185.000 Asilia sodati a wan kodo ndeti (Ken. 7:23; Deto. 7:1-3; Jes. 37:36, 37). A dë sö taa di Bëibel ta piki u gbelingbelin taa Jehovah kii dee sëmbë dë u teego, söseei taa an o weki de ko a libi möön u? Wë, nönö. Di Bëibel an taki di soni dë. Faandi mbei u taki sö?
7. Andi wa sabi u dee sëmbë dee bi dëdë a di gaan wata, söseei dee bi dëdë di dee Isaëli sëmbë bi go feti tei di köndë Kaana? (Luku di peentje u di kafiti.)
7 Wa sabi unfa Jehovah kuutu hiniwan u dee sëmbë dë. Wa sabi tu ee dee sëmbë dë bi feni di okasi u lei soni u Jehovah, söseei u de lei taa de bi ta tjali u dee zöndu u de. Di di Bëibel bi taki u di gaan wata, nöö a bi taki taa Noa „hën bi ta konda da dee sëmbë u di ten dë fa u de musu libi bunu a Gadu wojo” (2 Pet. 2:5). Ma di Bëibel an ta taki taa di Noa bi ta mbei di gaan boto, nöö a bi ta mbei möiti u peleiki da hii sëmbë a goonliba. Sö nöö wa sabi ee dee hogihati sëmbë dee bi ta libi a di köndë Kaana bi feni di okasi u lei soni u Jehovah, sö taa de bi sa bia de libi.
Noa ku hii hën wosudendu ta mbei di gaan boto. Wa sabi ee a di seei ten di Noa bi ta mbei di gaan boto dë a bi seeka soni u peleiki da hii dee sëmbë dee bi dë a goonliba ufö di gaan wata dou (Luku palaklafu 7)
8. Andi wa sabi u dee sëmbë u Sodom ku Gomola?
8 Andi o pasa ku dee sëmbë dee Jehovah bi kii, di a bi booko Sodom ku Gomola? Wan limbohati womi de kai Lötu, bi ta libi a dee sëmbë dë dendu. Ma wa sabi ee Lötu bi peleiki da hii de tuu. A musu u dë taa de bi abi hogihati. Ma hii de tuu bi sabi andi da bunu ku andi da hogi ö? Hoi a pakisei taa di Bëibel bi taki taa wan kulupu womi bi kë duumi ku dee sëmbë dee bi ko a Lötu pisi. A ta taki tu taa a di kulupu dë i bi abi „piki womi mii ku gaangaan womi” tuu (Ken. 19:4; 2 Pet. 2:7). U dë seiki taa Jehovah, di Gadu di abi tjalihati u sëmbë, an o weki na wan u dee sëmbë dë ko a libi baka u? Wë, nönö. Wa sa taki sö. A dë sö tuu taa Jehovah bi piki Abahamu taa an bi o sa feni bunuhati sëmbë a di foto dë dou teni (Ken. 18:32). Dee sëmbë dë an bi ta libi bunu a Jehovah wojo, nöö Jehovah bi abi leti u kii de. U sa taki taa na wan u de o weki ko a libi baka, te Jehovah o weki dee sëmbë dee an libi bunu nëën wojo ko a libi baka u? Wë, nönö. Wa sabi seiki ee sö a o dë!
9. Andi u Salumon wa sabi?
9 Di Bëibel ta taki soni u sëmbë di bi abi limbohati tu, ma bakaten de bi ko abi hogihati. Könu Salumon da wan u de. A bi sabi Jehovah, söseei a bi sabi fa a bi musu dini ën. Ma tökuseei a bi go dini poipoi Gadu bakaten. Di soni dë bi mbei Jehovah hati boonu seei, nöö dee Isaëli sëmbë bi tja pena höndöhöndö jaa longi u dee hogi dee Salumon bi du hedi. Di Bëibel ta taki taa di Salumon dëdë, hën a go kandi a dee avo fëën bandja. Wan u de da Könu Dafiti di bi hoi hënseei a Jehovah (1 Kön. 11:5-9, 43; 2 Kön. 23:13). Ma di fasi fa de bei Salumon ta lei taa a o weki ko a libi baka u? Wë di Bëibel an ta taki soni fëën. So sëmbë sa taki taa „te wan sëmbë dëdë, nöö a kumutu a hogilibi basu ko fii” (Lom. 6:7). Ma di soni dë an kë taki taa hii dee sëmbë dee dëdë o weki ko a libi baka. Na u di wan sëmbë dëdë mbei Gadu musu u weki ën ko a libi baka. Di weki di sëmbë o weki ko a libi baka da wan kado di di lobihati Gadu fuu ta da sëmbë. Dee sëmbë dee a kë taa musu feni di okasi u dini ën u teego, de a ta da di kado dë (Jöpu 14:13, 14; Joh. 6:44). Salumon o feni di kado aki ö? Jehovah wanwan nöö sabi, u wa sabi. Di soni di u sabi, hën da Jehovah o du soni a wan leti fasi.
ANDI U SABI?
10. Unfa Jehovah ta fii te a nama ku di libi u wan sëmbë? (Ezekiëli 33:11) (Luku di peentje tu.)
10 Lesi Ezekiëli 33:11. Jehovah ta piki u unfa a ta fii te a nama ku di fasi fa a ta kuutu libisëmbë. A bi mbei apösutu Petuisi toona taki di soni di Ezekiëli bi sikifi, di a bi taki taa Jehovah „an kë u na wan kodo sëmbë lasi libi” (2 Pet. 3:9). Dee wöutu dë ta da u kötöhati seei. U sabi taa Jehovah an ta dë setiseti ta wakiti u kii wan sëmbë be soni fëën kaba a mundu u teego. A abi tjalihati pasa maaka, nöö a ta lei sëmbë taa a abi tjalihati u de solanga wan okasi dë.
Te dee sëmbë dee an bi libi bunu a Gadu wojo o weki ko a libi baka, nöö sömëni peipei föluku o feni di okasi u lei soni u Jehovah (Luku palaklafu 10)
11. Ambë an o weki ko a libi baka, nöö unfa u du sabi di soni dë?
11 Andi u sabi u dee sëmbë dee an o weki ko a libi baka? Di Bëibel taki u wantu sëmbë nöö di na o weki ko a libi baka. b Jesosi bi taki taa Judasi Isikaliotu an o weki ko a libi baka. (Maik. 14:21; luku Joh. 17:12 tu.) Judasi bi sabi taa di soni di a du, bi lei taa an dë ku Jehovah ku di Womi Mii fëën a wan së. (Luku Maik. 3:29.) Jesosi bi taki tu taa dee keiki fesima dee bi ta du ku ën an o weki ko a libi baka. (Mat. 23:33; luku Joh. 19:11.) Nöö apösutu Paulosu bi taki taa dee sëmbë dee bia baka da di biibi, dee an tjali u dee zöndu u de, an o weki ko a libi baka tu.—Heb. 6:4-8; 10:29.
12. Andi u ko sabi u di fasi fa Jehovah ta lei taa a abi tjalihati u sëmbë? Konda wan woto.
12 Kumafa u bi taki kaa, nöö Jehovah abi tjalihati pasa maaka, söseei „an kë u na wan kodo sëmbë lasi libi”. Unfa a bi lei taa a abi tjalihati u dee sëmbë dee bi du wan gaan zöndu? Könu Dafiti bi du sömëni gaan zöndu. A bi kii sëmbë, söseei a bi tei sëmbë mujëë. Ma Dafiti bi tjali u dee zöndu dee a bi du, fëën mbei Jehovah bi lei taa a bi abi tjalihati fëën, hën a dëën paadon (2 Sam. 12:1-13). Möön gaanfa, nöö bëina sösö hogihati soni nöö Könu Manase bi du hii hën libi longi. Ma u di a bi lei taa a ta tjali u dee soni dee a bi du, mbei Jehovah bi dë kabakaba u lei taa a bi abi tjalihati fëën, söseei u dëën paadon (2 Klon. 33:9-16). Dee woto aki ta lei u taa Jehovah ta lei taa a abi tjalihati u sëmbë, solanga a si wan soni a di sëmbë di ta lei taa a musu abi tjalihati fëën. A o weki dee lö sëmbë dë ko a libi baka, u di de bi lei taa de ta tjali u dee zöndu u de, di de bi ko fusutan taa de du wan gaan zöndu.
13. (a) Faandi mbei Jehovah bi lei taa a bi abi tjalihati u dee sëmbë u Ninifei? (b) Andi Jesosi bi taki bakaten u dee sëmbë u Ninifei?
13 U sabi tu taa Jehovah bi lei taa a bi abi tjalihati u dee sëmbë u Ninifei. Gadu bi piki Jona taa: „Mi si hii dee hogi soni de ta du.” Ma Jehovah bi da de paadon, u di de bi lei taa de bi ta tjali u dee zöndu u de. Jehovah bi abi tjalihati gaanfa seei möön Jona. U di Jona hati bi boonu, mbei Jehovah bi piki ën taa dee sëmbë u Ninifei „an sabi andi da bunu ku andi da hogi” (Jona 1:1, 2; 3:10; 4:9-11). Bakaten, Jesosi bi wooko ku di woto aki u lei u unfa Jehovah abi tjalihati tjika, söseei u lei u taa a ta du soni a wan leti fasi. Jesosi bi taki taa ’a di gaan kuutu daka u Masa Gaangadu, nöö dee sëmbë u Ninifei o weki ko a libi baka’.—Mat. 12:41.
14. Andi o pasa ku dee sëmbë u Ninifei te de o weki ko a libi baka u de kuutu de?
14 Na un „kuutu daka” dee sëmbë u Ninifei o ’weki ko a libi baka’? Jesosi bi taki taa sëmbë „o weki ko a libi baka u de kuutu de” a di ten di ta ko (Joh. 5:29). A bi kë lei u taa a di pisiten u di Dusu Jaa Tii fëën, nöö dee sëmbë dee „bi libi bunu a Masa Gadu wojo ku dee an bi libi bunu tuu”, o weki ko a libi baka (Tjab. 24:15). Dee sëmbë dee ’an bi libi bunu a Masa Gadu wojo o weki ko a libi u de kuutu de’. Di soni aki kë taki taa baka te de weki ko a libi baka, nöö Jehovah ku Jesosi o luku ee de o piki de buka, söseei ee de o libi ku dee lei u Gadu. Ee wan sëmbë u Ninifei weki ko a libi baka nöö an kë dini Jehovah, nöö Jehovah an o mbei a libi go dou (Jes. 65:20). Ma hii dee sëmbë dee o buta taa de o dini Jehovah ku hii de hati, o feni di libi u teego!—Dan. 12:2.
15. (a) Faandi mbei wa sa taki taa dee sëmbë dee Jehovah bi kii a Sodom ku Gomola an o weki ko a libi möön? (b) Unfa u musu fusutan dee soni dee sikifi a Judasi 7? (Luku di pisi „ Andi Judasi bi kë taki?”)
15 Jesosi bi taki taa di sitaafu di dee sëmbë u Sodom ku Gomola o kisi „a di gaan kuutu daka”, an o bigi kuma di dee sëmbë dee na bi kë haikëën o kisi (Mat. 10:14, 15; 11:23, 24; Luk. 10:12). Andi Jesosi bi kë taki ku di soni dë? Kandë u sa pakisei taa Jesosi bi ta mbei di soni ko möön bigi möön leki fa a dë, u di a bi kë da wan woto u lei dee sëmbë wan soni. Ma te u luku di soni di a bi taki u dee sëmbë u Ninifei taa de „o weki ko a libi baka u de kuutu de”, nöö u ta fusutan taa a bi ta fan gbelingbelin ku dee sëmbë. A bi ta taki soni u di seei „kuutu daka”, di nama ku dee sëmbë u Ninifei. Leti kumafa dee sëmbë u Ninifei bi du soni di an bunu, sö nöö dee sëmbë u Sodom ku Gomola bi du soni di an bunu tu. Ma dee sëmbë u Ninifei bi feni di okasi u lei taa de ta tjali u dee zöndu u de. Toona pakisei andi Jesosi bi taki u di weki di sëmbë o weki ko a libi baka u de kuutu de. A bi taki taa „dee sëmbë dee bi libi hogi, o weki ko a libi baka u de kuutu de” (Joh. 5:29). Wë a kan taa so u dee sëmbë u Sodom ku Gomola o weki ko a libi baka tu. Ee wantu u de weki ko a libi baka, nöö u sa feni di okasi u lei de soni u Jehovah ku Jesosi Keesitu.
16. Andi u sabi u di fasi fa Jehovah o luku ambë ku ambë o weki ko a libi baka? (Jelemia 17:10)
16 Lesi Jelemia 17:10. Di tëkisi aki ta heepi u fuu ko sabi unfa Jehovah ta kuutu soni. Jehovah da di Sëmbë di ta „öndösuku di hati fuu, ku dee soni dee u ta pakisei fundu a u hati dendu”. Te a o luku ambë ku ambë o weki ko a libi baka a di ten di ta ko, nöö „hiniwan sëmbë o kisi di paima di a musu kisi kumafa a bi du soni”. Jehovah o hoi hënseei gingin a dee wëti fëën te a o luku ambë a o weki baka, ma a o lei taa a abi tjalihati u sëmbë te a dë fanöudu. Fëën mbei nöiti u musu taki taa wan sëmbë an o weki ko libi baka, ee di Bëibel an taki sö.
DI KUUTUMA U HII DI MUNDU O DU SONI A WAN LETI FASI
17. Andi o pasa a di ten di ta ko ku dee sëmbë dee dëdë?
17 Sensi di Adam ku Eva hopo fia ku Jehovah, hën milionmilion sëmbë ta dëdë. Di felantima fuu de kai dëdë, ta kaba libisëmbë! (1 Kol. 15:26) Andi o pasa ku hii dee sëmbë dee dëdë? Wë wantu u dee bakama u Keesitu o weki ko a libi baka u go libi u teego a liba ala. De dë 144.000 sëmbë, nöö de an o sa dëdë nöiti möön (Ako. 14:1). Ma wan gaan kulupu sëmbë di bi lobi Jehovah o weki ko a libi baka kuma „sëmbë di bi libi bunu a Gadu wojo”. Ee de hoi deseei a Jehovah go dou a di pisiten u di Dusu Jaa Tii u Keesitu, te kisi di lasiti tesi, nöö de o libi u teego a goonliba aki (Dan. 12:13; Heb. 12:1). Boiti di dë, a di pisiten u di Dusu Jaa Tii u Keesitu dee sëmbë dee an bi libi bunu a Gadu wojo o feni di okasi u tooka di fasi fa de bi ta libi nöö de ko toon dinima u Jehovah. So u de o dë sëmbë di an bi dini Jehovah wan daka, söseei so u de o dë sëmbë di bi du soni di an bunu (Luk. 23:42, 43). Ma so sëmbë bi abi hogihati sö tee taa de bi ta hopo fia ku Jehovah, nöö di soni dë mbei taa Jehovah an o weki de ko a libi möön.—Luk. 12:4, 5.
18-19. (a) Faandi mbei u sa dë seiki taa te Jehovah o kuutu dee sëmbë dee dëdë, nöö a du ën a wan leti fasi? (Jesaaja 55:8, 9) (b) Andi woo luku a di woto di ta ko?
18 U sa biibi tuutuu taa Jehovah ta kuutu sëmbë a wan leti fasi hii juu ö? Wë aai! Abahamu seei bi fusutan gbelingbelin taa Jehovah da „di Kuutuma u hii di mundu”, nöö a abi tjalihati u sëmbë, a köni pasa maaka, söseei an ta mbei föutu. Jehovah lei di Womi Mii fëën unfa a musu du soni, söseei a buta hii kuutu nëën maun (Joh. 5:22). Hën ku ën Tata tuu ta si andi dë a libisëmbë hati dendu (Mat. 9:4). Te de o kuutu hii sëmbë, nöö de o du ën a wan leti fasi!
19 U musu ta futoou Jehovah a hii soni di a ta du. U musu fusutan tu taa wa dë a fa u kuutu sëmbë, ma Jehovah hën abi di leti u du ën. (Lesi Jesaaja 55:8, 9.) Fëën mbei boo disa hii soni dëën ku di Womi Mii fëën u de kuutu. U sabi taa Jesosi, di Könu fuu o djeesi hën Tata a di fasi fa a ta kuutu soni a wan leti fasi, söseei a o du ën a wan fasi di ta lei taa a abi tjalihati u sëmbë kuma hën Tata (Jes. 11:3, 4). Andi u sa taki u di fasi fa Jehovah ku Jesosi o kuutu sëmbë a di pisiten u di gaan fuka? Un soni wa sabi?, nöö un soni u sabi? Woo taki u dee soni dë a di woto di ta ko.
KANDA 57 Peleiki da hii pei sëmbë
b I sa luku di woto u Adam, Eva ku Kain a di Waktitoren u 1 u jailiba u 2013 bld. 12.