TSHAPITA YA DIKUMI L’AHENDE
Nde akasambema oma le Nzambi kande
1, 2. Kakɔna kakasalema lo lushi lɔmɔtshi la laande la lo lɔsɛnɔ laki Elidja?
ELIDJA ekɔ lo talawɔ lo mvula etena kataleke wonya mbidja. Nde pombaka munda lɔkɛndɔ l’otale la ntondo ka nde tokoma la Jezirɛlɛ, ndo l’etena kɛsɔ ko nde aya opalanga. Koko, nde akatetemala ndawɔ aha la mpekɔ, nɛ dia “lunya la [Jehowa]” laki la nde. Nde akalodiama la wolo wele nde atongaka la wɔ ndooko lushi, nɛ dia nde akalekana olui wa mponda yakatakotolaka pusupusu ka nkumekanga Ahaba.—Adia 1 Khumi ya Dikanga 18:46.
2 Lam’ele nkumekanga Ahaba ambotshikala l’ɔkɔngɔ, Elidja ambotetemala ndawɔ. Tɔshi dia tekɔ lo mbɛna woho watandalawɔ atakitola apɔpɔ wa mvula lo washo ndo atakanyiya dia lushi la laande lɔsɔ la lo lɔsɛnɔ lande. Ɔsɔ aki otshumba wa mamba le Jehowa, Nzambi kaki Elidja ndo le ɔtɛmwɛlɔ wa mɛtɛ. Oko wakaleke wonya mbidja ndo waki lɔpɛpɛ la wolo, Elidja kokoka mɛna nto dikona dia Karamɛlɛ, lɛnɛ akakambe Jehowa la nde lo yoho ya dihindo dia ndɔshana l’ɔtɛmwɛlɔ wa Baala. Nde akɛnya dia nkama y’amvutshi wa Baala waki anto wa kɔlɔ ndo nde akaadiake la losembwe tshɛ. Oma laasɔ, Elidja akalɔmbɛ Jehowa dia nde nkomiya ɔwɔ wakahɛnyahɛnya wodja l’edja k’ɛnɔnyi esato l’etenyi, ndo mvula kakalɔ.—1 Khum. 18:18-45.
3, 4. a) Lande na kakakoke Elidja monga l’elongamelo etena kakandatalawɔka otsha la Jezirɛlɛ? b) Ambola akɔna wayangaso nsɛdingola?
3 Etena kakatatetemalaka Elidja ndawɔ lo mvula ndo kakotshikalɛ kilɔmɛtrɛ 30 dia nde nkoma la Jezirɛlɛ, nde aki l’elongamelo k’ɔnɛ akambo wayanga ntshikitana. Ahaba akahombe ntshikitana. L’ɔkɔngɔ wa nde mɛna kɛnɛ tshɛ kakasalema, nde akahombe ntomba oma l’ɔtɛmwɛlɔ wa Baala, mbahemɛ Jezabɛlɛ nkumekanga ka womoto ndo ntshika mpɛnyahɛnya ekambi wa Nzambi.
“Elidja . . . akatalawoka la ntundu ka Ahaba utsha l’eotwelo ka Jezerele”
4 Mbala efula, etena katasalema akambo lo lɔsɛnɔ laso lo yoho yakombolaso, sho mongaka l’elongamelo. Sho mbeyaka mfɔnya dia lɔsɛnɔ laso layotetemala ndowana ndo ɔnɛ tayohɛ ekakatanu wa wolo wadiɛnɛso la wɔ. Aha la taamu, ndo Elidja mbaki la tokanyi ta ngasɔ, nɛ dia nde “aki onto oko sho.” (Jak. 5:17) Lo mɛtɛ, Elidja akahombe mpomana l’ekakatanu efula. L’ɔkɔngɔ wa wenya engana, nde ayanga mundama la wɔma w’efula, nkɔmɔ polo ndo lo nkombola nyɔi. Kakɔna kakatombe, ndo ngande wakakimanyiya Jehowa omvutshi ande dia nde nyomonga la mbetawɔ ndo la dihonga? Nyɛsɔ tɔsɛdingole dui sɔ.
Dui diakinde konongamɛka diakayosalemaka
5. L’ɔkɔngɔ w’awui wakasalema lo dikona dia Karamɛlɛ, onde Ahaba akalɛmiya Jehowa, ndo ngande weyaso dui sɔ?
5 Etena kakakome Ahaba lakande la Jezirɛlɛ, onde nde akɛnya dia nde amboyatshumoya? Bible totɛka ɔnɛ: “Ahaba akasanyia Jezebele akambu tshe wakatshi Elidja, ndu uku akandadiaki amvutshi tshe la yombo.” (1 Khum. 19:1) Tolembete dia etena kakandakɔndɔlaka awui wakete lushi lɔsɔ, Ahaba konimola lokombo la Jehowa, Nzambi kaki Elidja. Oko wakinde onto la lo demba, Ahaba akɔshi diaha Jehowa mbakasale ahindo akɔ, nde akate tsho ɔnɛ: “Akambu tshe wakatshi Elidja.” Lo mɛtɛ, nde kɔnɛmiya Jehowa Nzambi. Ko kakɔna kakasale wadɛnde laki ɔsɔmbɔyishi?
6. Losango lakɔna lakatomɛ Jezabɛlɛ Elidja, ndo kakɔna kakalalembetshiyaka?
6 Jezabɛlɛ akandama la nkɛlɛ ka wolo, diakɔ diakandatomɛ Elidja losango l’ɔnɛ: “Ditemolatemola kadiundjaki naka lui l’ushidi one dimi hakutshedi uku akayatshela otoi l’otoi l’atei w’amvutshi aku.” (1 Khum. 19:2) Ɔsɔ aki dianelo dia nyɔi. Lo mɛtɛ, Jezabɛlɛ akatshike dɔkɔlɔkɔ ɔnɛ nde ayovɔ naka nde hadiaki Elidja la wedi a pindju, dia nsɔmbɔya dikila di’amvutshi wa Baala. Tɔshi dia tekɔ lo mɛna dikɛndji di’oma le Jezabɛlɛ nkumekanga ka womoto, emula Elidja lakaladi lo yududu yande la Jezirɛlɛ l’otsho wakalɔka mvula ɔsɔ, dia mbotɛ losango la wɔma lɔsɔ. Losango lɔsɔ lakonge la shɛngiya yakɔna le nde?
Nde akadiɛnɛ l’ɔkɔmwɛlɔ ndo la wɔma
7. Woho wakanɛ Jezabɛlɛ Elidja akonge la shɛngiya yakɔna le nde, ndo kakɔna kakasale Elidja?
7 Naka Elidja aki l’elongamelo k’ɔnɛ ta diasande l’ɔtɛmwɛlɔ wa Baala diamboshila, kete elongamelo kɛsɔ kakahombe nshila esadi eto. Kaanga mbakasalema awui asɔ tshɛ, Jezabɛlɛ kotshikitana. Nde akadiake amvutshi efula wa kɔlamelo, ndo mɛnamaka dia mbala kɛnɛ aya etena kaki Elidja. Shɛngiya yakɔna yakonge la dianelo sɔ le Elidja? Bible totɛka ɔnɛ: “Ndi akunela, akalawo.” Onde Elidja akatatɛ nkanyiya nyɔi ka kɔlɔ efula kakalange Jezabɛlɛ mbodiaka? Naka nde akatetemala nkanyiya dui sɔ, kete nde akahombe mundama la wɔma. Oyadi kakɔna kakandakanyiyaka, Elidja “akalawo dia nshimbela lumu landi.”—1 Khum. 18:4; 19:3.
Naka sho nangaka ntetemala monga la dihonga, kete hatohombe nkanyiyaka paka akambo watokiya wɔma
8. a) Ngande wafɔna kɛnɛ kakakomɛ Petero la kɛnɛ kakakomɛ Elidja? b) Wetshelo akɔna wakokaso nkondja oma le Elidja nde la Petero?
8 Aha Elidja oto mbaki onto laki la mbetawɔ lakandama la Mateo 14:30.) Ɛnyɛlɔ kaki Elidja nde la Petero toshaka wetshelo wa dimɛna efula. Naka sho nangaka ntetemala monga la dihonga, kete hatohombe kanyiyaka paka akambo watokiya wɔma. Sho pombaka ntetemala mbika washo aso lo Kiɔkɔ y’elongamelo ndo ya wolo aso.
wɔma. Ɛnɔnyi efula l’ɔkɔngɔ diko, ɔpɔstɔlɔ Petero akayotanemaka la ntondo ka dui diakɔ diaamɛ. Ɛnyɛlɔ, etena kakalɔmbɛ Yeso Petero dia nde nkɛndakɛnda laadiko di’ashi, ɔpɔstɔlɔ ɔsɔ akatatɛ ‘menda lɔpɛpɛ la wolo.’ Oma laasɔ, nde akashisha dihonga diande ndo akatatɛ dinda. (Adia“Ambukuka”
9. Ngande waki lɔkɛndɔ laki Elidja, ndo ngande wakandayaokaka?
9 L’ɔtɛ wa wɔma waki la nde, Elidja akalawɔ polo l’osomba wa Bɛrɛ-Shɛba waki lo kilɔmɛtrɛ 150 lo sidɛ owɛstɛ, suke l’osomba wa Juda. Lɛkɔ mbakandatotshikaka okambi ande ko ndamɛ tolawɔ lo l’andja l’oswe. Ɔkɔndɔ totɛka ɔnɛ nde “akatshu lokendo la lushi otoi” oma ko yosose, ondo aha la ntshɔ la yangɔ ya ndɛ. Nde akakɔmɔ ndo akatalawɔka l’ɔtɛ wa wɔma waki la nde lo mboka ka kɔlɔ kɛsɔ, lo yanyi ya wolo. Etena kakatalekaka yanyi mfula ndo kakatasukanaka dikɔlɔ, Elidja komonga nto la wolo wa ntetemala la lɔkɛndɔ. Oko wakandalɛmbɛ efula, nde akadjasɛ l’ɛse ka lɔkɔnga, ɔsɔ mbaki dɛdi ɔtɔi diaki l’oswe ɔsɔ.—1 Khum. 19:4.
10, 11. a) Kakɔna kakalembetshiyaka dɔmbɛlɔ diakalɔmbɛ Elidja Jehowa? b) Lo nkamba l’avɛsa woshilami la diko ango, lembetshiya ngande wakayaoke ekambi ekina waki Nzambi etena kakawakɔmɔ?
10 Oko wakinde komonga l’elongamelo, Elidja akakombola nyɔi lo mbuta ate: “Dimi handeki wa papa ololo.” Nde akeye dia watshɛnde waya ditshu ndo weka eto lo waombo; vɔ hawoyokoka nkimanyiya ndooko onto. (Und. 9:10) Elidja akayaɔshi oko onto l’anyanya. Diakɔ diakandate ate: “Ambukuka!” Lande na kahombami ntetemala nsɛna?
11 Onde woho wakandama okambi waki Nzambi la wɔma wa ngasɔ kokaka tambiya? Keema! Bible mɛnyaka apami la wamato efula waki la kɔlamelo wele l’ɔtɛ w’ɔkɛi ndo nyangu yaki la wɔ, vɔ wakakombola nyɔi. L’atei awɔ mbele ndo Rɛbɛka, Jakɔba, Mɔsɛ ndo Jɔbɔ.—Etat. 25:22; 37:35; Wal. 11:13-15; Jobo 14:13.
12. Ngande wakokaso ndjela ɛnyɛlɔ kaki Elidja etena kandamaso l’ɔkɔmwɛlɔ w’efula?
12 Ɛlɔ kɛnɛ, tekɔ lo nsɛna lo “tena dia paa dia wolo mbikikɛ,” diakɔ diele hatokoke mamba lo woho wonga anto efula l’ɔkɔmwɛlɔ lo tena dimɔtshi, oyadi ekambi waki Nzambi wa kɔlamelo. 2 Tim. 3:1) Naka dui dia ngasɔ diambotokomɛ, kete toyele ɛnyɛlɔ kaki Elidja, lo kɛnɛmɔlɛ Nzambi ekiyanu aso, nɛ dia Jehowa ekɔ “Nzambi k’esambelo tshɛ.” (Adia 2 Kɔrɛtɔ 1:3, 4.) Onde nde akasambe Elidja?
(Jehowa akasukɛ omvutshi ande
13, 14. a) Ngande wakɛnya Jehowa ngandji kakandokaka omvutshi ande lo tshimbo y’ondjelo? b) Lande na kele ekɔ dui di’ekeketshelo dia mbeya ɔnɛ Jehowa mbeyaka ɔmɔmɔ la l’atei aso, mbidja ndo elelo aso?
13 Oko le yɛ, ngande wakayaoke Jehowa oma l’olongo etena kakandɛnyi omvutshi ande oladi l’ɛse ka lɔkɔnga l’atei w’oswe akombola nyɔi? Sho tshɛ tekɔ l’okadimwelo. Etena kakinde lo djɔ, Jehowa akootomɛ ondjelo. Ondjelo ɔsɔ akemula Elidja ɔkɔkɛ ndo akawotɛ ate: “Uneli, uli.” Elidja akemɔ ndo akale, nɛ dia ondjelo akawela yangɔ ya ndɛ la ashi. Onde nde akawoke losaka? Ɔkɔndɔ mɛnyaka tsho dia omvutshi ɔsɔ akale, akanɔ ndo aketama nto. Onde kɛsɔ mɛnyaka dia nde akalɛmbɛ efula woho wakinde kokoka ntɛkɛta? Lo mɛtɛ, ondjelo akanyomowemula mbala ka hende ondo la yosose. Nde akakeketsha Elidja nto ate: “Uneli, uli” ndo akakotsha ɛtɛkɛta wa diambo ɛnɛ: “Ne dia mbuka katayatshu keki etali.”—1 Khum. 19:5-7.
14 Diɛsɛ la shɛnɔdi yakawosha Nzambi, ondjelo akeye otsha lɛnɛ akatatshɔka Elidja. Nde akeye nto dia lɔkɛndɔ lɔsɔ lakahombe monga wolo, ndo Elidja kokoka ntshɔ la wolo ande hita. Ekɔ mɛtɛ dui di’ekeketshelo dia nkambɛ Nzambi keya eyango l’elelo aso lo yoho yotoleki! (Adia Osambu 103:13, 14.) Wahɔ akɔna wakakondja Elidja oma lo yangɔ yakandale?
15, 16. a) Mbo ya ndɛ yakasha Jehowa Elidja yakookimanyiya dia nde nsala na? b) Lande na kahombaso mandola woho wasukɛ Jehowa ekambi ande ɛlɔ kɛnɛ?
15 Bible mbutaka ɔnɛ: “Ndi aketo, akali, akano. Uma lu wulu wa ma diako mbakandatakendakendaka tanyi akumi anei la etshu akumi anei. Ndi akatukuma la Horeba, ukungu a [Nzambi].” (1 Khum. 19:8) L’ɛnyɛlɔ ka Mɔsɛ lakasɛnɛ ɛnɔnyi oko 600 la ntondo kande ndo Yeso lakayɔsɛnaka suke la ɛnɔnyi 1000 l’ɔkɔngɔ ande, Elidja kɔndɛ ndooko ɛngɔ l’edja ka tanyi 40 la etsho 40. (Etum. 34:28; Luka 4:1, 2) Kaanga mbaki yangɔ ya ndɛ shɔ koshidiya ekakatanu tshɛ waki la nde, yɔ wakosukɛ lo yoho ya dihindo. Ohokanyiya woho wakatatshingatshingaka osombe w’onto ɔsɔ l’atei w’oswe wele mbu la mboka nshi ko nshi, mingu ko mingu, suke la ngɔndɔ k’otondo l’etenyi!
16 Ɛlɔ kɛnɛ, Jehowa sukɛka ekambi ande aha lo mbasha mbo ya ndɛ lo dihindo, koko lo yoho nkina yoleki tshɛ dimɛna. Nde kotshaka ehomba awɔ wa lo nyuma. (Mat. 4:4) Mbeka akambo wendana la Nzambi oma l’Ɔtɛkɛta ande ndo oma l’ekanda walembetshiya Bible, ekɔ oko tekɔ lo ndɛ mbo yatokimanyiya dia sho ntetemala mbokambɛ. Ondo olelo wa mbo ya ndɛ ya lo nyuma shɔ hatonyɛ ekakatanu tshɛ wele la so, koko dui sɔ kokaka tokimanyiya dia sho mbikikɛ ekakatanu wɛnama dia hatokoke mbakikɛ. Yɔ tɔtɔlaka nto otsha lo “lɔsɛnɔ la pondjo.”—Jni. 17:3.
17. Otsha le nde akatatshɔka Elidja, ndo lande na kakidiɔ dihole dia laande?
17 L’ɔkɔngɔ wa nde nkɛndakɛnda suke la kilɔmɛtrɛ 320, Elidja akatokomaka lo dikona dia Hɔrɛbɛ. Ɔsɔ aki dihole dia laande, nɛ dia lɛkɔ mbakɛnɛ Jehowa Nzambi le Mɔsɛ lo tshimbo y’ondjelo lo dikombokombo dia dja, edja efula la ntondo. Lɛkɔ nto, mbakayodjaka Jehowa nde l’ase Isariyɛlɛ sheke y’Ɛlɛmbɛ. Elidja akatoyashɛ lo wooko.
Woho wakasambe ndo wakakeketsha Jehowa omvutshi ande
18, 19. a) Dimbola diakɔna diakoke ondjelo waki Jehowa Elidja, ndo ngande wakandakadimola? b) Naa awui asato waki lo kiɔkɔ y’ɔkɔmwɛlɔ waki Elidja?
18 La Hɔrɛbɛ, “diui” dia Jehowa ondo lo tshimbo ya ondjelo, diakawombola dimbola dia wɔdu nɛ: “Elidja, katshaye lane na?” Ondo nde akawoke dimbola sɔ la dilɛmiɛlɔ tshɛ, nɛ dia Elidja akɔshi oko leeta la nde mbɔkɛnɛmɔlɛ nsaki yande. Nde komengenga ndo akate ate: “Lakafudia saki kami lu dikambu dia [Jehowa, Nzambi], Kanga lulimbilimbi ne dia asi Isariyele wakaseke daka diaye, wakahandjula diakelu diaye. Vo wakadiaki amvutshi aye la yombo, tshikima dime utu kambutshikala. Ku vo wambuyanga ndjakami.” (1 Khum. 19:9, 10) Ɛtɛkɛta waki Elidja ɛsɔ mɛnyaka awui asato waki lo kiɔkɔ y’ɔkɔmwɛlɔ ande.
19 Ntondotondo, nde akɔshi dia olimu ande waki anyanya. Kaanga ‘mbakandafudia nsaki kande’ dia nkambɛ Jehowa l’edja k’ɛnɔnyi efula, lo nkitsha lokombo l’ekila laki Nzambi ndo ɔtɛmwɛlɔ ande laadiko dia tshɛ, Elidja akɛnyi di’awui wakaleke mfukutana. Anto wakatetemala monga aha la mbetawɔ, atɔmbɔki ndo ɔtɛmwɛlɔ wa kashi wakatahamaka tsho. Dui dia hende ele, Elidja akayaokaka okalema. Nde akate ate: “Dime utu kambutshikala,” wate kana oko nde mbaki pami k’ekomelo ka lo wodja ɔsɔ kakatetemala kambɛ Jehowa. Dui dia sato ele, nde aki la wɔma. Amvutshi efula w’asekande wakashile ndjakema ndo nde akɔshi dia wayanga mbodiaka ndo nde. Komonga dui dia wolo dia Elidja monga la tokanyi ta ngasɔ, koko nde kombetawɔ dia otako kana nsɔnyi mboshimba dia nde diholɛ Nzambi otema. Lo nkɛnɛmɔlɛ Nzambi otema lo dɔmbɛlɔ, nde akatshikɛ anto tshɛ wele la kɔlamelo ɛnyɛlɔ k’ɔlɔlɔ.—Osam. 62:8.
20, 21. a) Kakɔna kakɛnyi Elidja lo soko dia wooko waki lo dikona dia Hɔrɛbɛ? b) Wetshelo akɔna wakakondja Elidja lo woho wakakɛnɛmɔla Jehowa wolo ande?
20 Kakɔna kakasale Jehowa l’ɔtɛ wa wɔma ndo w’okiyanu waki 1 Khum. 19:11, 12.
la Elidja? Ondjelo akatɛ Elidja dia nde memala lo soko dia wooko. Nde akakitanyiya aha la mbeya kɛnɛ kayanga salema. Mbala kakɔ ɔtɔi, lɔpɛpɛ la wolo lakapɛpɛ ko dui dia diambo efula diakasalema, mbuta ate akona ndo ave wakaatatɛ. Tɔshi dia tekɔ lo mɛna woho wadiha Elidja washo diaha nkɛtɛ mbɔɔtɔ, okukute dihɔndɔ diande dia wotsho dia diɔsa. Ndo nto, nde ambosala la wolo dia nshika ekolo dimɛna, nɛ dia nkɛtɛ yambotatɛ nsokasoka l’ɔtɛ wa didimu dia wolo diambosalema. Oma laasɔ, mbala kakɔ ɔtɔi nde ambɛna dja ya wolo yambɔhɛta ndo yɔ yambootshutshuya dia nde mbɔtɔ lo wooko diaha laladi layɔ mbosalɛ kɔlɔ.—Jehowa akakambe la nkudu kande kahadjama anya dia nsamba ndo nkeketsha Elidja
21 Lo dui tshɛ diakasalema, ɔkɔndɔ toholaka dia Jehowa komonga l’atei w’awui wa laande asɔ wakɛnya wolo w’oma lo diangɔ diakatongama. Elidja akeyaka dia Jehowa bu jambizambi yaheyama ɔtɛ l’ekolo, oko Baala lakɔsamaka oma le atɛmɔdi ayɔ oko “owandji wa wange,” kana ɔnɛ latɔlɔshaka mvula. Jehowa mɛtɛ mbele Kiɔkɔ ya wolo wahadjama anya wele l’etongelo, ndo nto nde ndeka ɛngɔ tshɛ kakandatonge. Kaanga olongo wɛnama hawokoke la nde. (1 Khum. 8:27) Ngande wakakimanyiyama Elidja oma l’awui asɔ tshɛ? Tohɔ dia nde aki la wɔma. Oko wakinde suke suke la Jehowa Nzambi, Ɔnɛ lele la wolo wahadjama anya, Elidja kokoka mboka Ahaba ndo Jezabɛlɛ wɔma!—Adia Osambu 118:6.
22. a) Ngande wakashikikɛ “diui di’okoke dia yoyo” Elidja dia nde komonga onto l’anyanya? b) Aki lo kiɔkɔ ya “diui di’okoke dia yoyo” sɔ? (Enda nɔtɛ ka l’ɛse ka dikatshi.)
22 L’ɔkɔngɔ wa dja dimala, wɔladi wa wolo wakayala ndo Elidja akoke “diui di’okoke dia yoyo.” Dui sɔ diakɔlɔmbɛ dia nde nyomɔkɛnɛmɔla ekiyanu waki la nde mbala ka hende, ko nde akasale ngasɔ. * Ondo dui sɔ diakosambe nto. Koko, aha la taamu, Elidja akaleke sambema oma lo kɛnɛ kakawotɛ “diui di’okoke dia yoyo” sɔ. Jehowa akashikikɛ Elidja dia nde komonga onto l’anyanya. Lo woho akɔna? Nde akawɛnya sangwelo diande lo kɛnɛ kendana la ta diakandahombe ndɔ l’ɔtɛmwɛlɔ wa Baala l’Isariyɛlɛ. Lo mɛtɛ, olimu wakakambe Elidja komonga anyanya, nɛ dia Nzambi aki suke la ndɔsha atɛmɔdi wa Baala. Laadiko dia laasɔ, Jehowa akanyomootoma nto lo mbosha ɛlɔmbwɛlɔ ka shikaa.—1 Khum. 19:12-17.
23. Lo toho takɔna tohende takɛnya Jehowa Elidja dia nde keema okalema?
23 Kayotota lo woho wakayaokaka Elidja okalema? Jehowa akasale awui ahende dia nkandola dui sɔ. Ntondotondo, nde akawotɛ dia nde tokita Elisha esɔ, dia nde nkoma omvutshi woho wa nde ndjɔɔhɛna. Ɔlɔngɔlɔngɔ ɔsɔ akayokambaka kaamɛ l’Elidja ndo akayongaka okimanyedi ande l’edja k’ɛnɔnyi efula. Ande woho wakandasambema lee! Dui dia hende ele, Jehowa akawotɛ ate: “Layuyatshikela antu nunu esambeli lu Isariyele wahatakhusela Bala adui, ndu wahatakitemola.” (1 Khum. 19:18) Elidja kondjaoka nto okalema. Etena kakandoke dia anto nkama wekɔ la kɔlamelo ndo wakatone dia ntɛmɔla Baala, nde akonge l’ɔngɛnɔngɛnɔ w’efula. Vɔ waki l’ohomba wa Elidja ntetemala nkamba olimu ande la kɔlamelo, lo mbasha ɛnyɛlɔ k’olowanyi wahadjama anya otsha le Jehowa lo tena di’ofukutanu sɔ. Elidja akanandema efula etena kakawotɛ dikɛndji sɔ ɛtɛkɛta waki Jehowa la “diui di’okoke dia yoyo.”
Bible koka monga oko “diui di’okoke dia yoyo,” naka sho mbetawɔ dia tɔ tɔlɔmbɔla ɛlɔ kɛnɛ
24, 25. a) Lo yoho yakɔna yakokaso mpokamɛ “diui di’okoke dia yoyo” diaki Jehowa ɛlɔ kɛnɛ? b) Lande na kakokaso monga l’eshikikelo k’ɔnɛ Elidja aketawɔ esambelo k’oma le Jehowa?
24 L’ɛnyɛlɔ k’Elidja, ondo sho mambaka efula l’ɔtɛ wa nkudu kele la diangɔ diakatongama kɛnama l’etongelo. Etongelo mɛtɛ kɛnɛmɔlaka lo yoho ya diambo wolo waki Otungi. (Rɔmɔ 1:20) Mbala tshɛ, Jehowa nangaka nkamba la wolo ande wele keema l’elelo dia nkimanyiya ekambi ande wele la kɔlamelo. (2 Ek. 16:9) Koko, Nzambi tɛkɛtaka la so djekoleko lo tshimbo y’Ɔtɛkɛta ande, Bible. (Adia Isaya 30:21.) Lo yoho mɔtshi, Bible koka monga oko “diui di’okoke dia yoyo,” naka sho mbetawɔ dia tɔ tɔlɔmbɔla ɛlɔ kɛnɛ. Diɛsɛ la wetshelo w’ohomba wele lɔkɔ, Jehowa tongolaka, tokeketshaka ndo toshikikɛka ngandji katokande.
25 Onde Elidja aketawɔ woho wakosambe Jehowa lo dikona dia Hɔrɛbɛ? Eelo! Kombeta edja, nde akayongaka nto l’ohetoheto ndo omvutshi wele la dihonga ndo la kɔlamelo wakayɔlɔshanaka la ɔtɛmwɛlɔ wa kashi. Naka sho lawɔ nama l’etema aso ɛtɛkɛta waki Nzambi ndo “esambelo k’oma lo Afundelo,” kete tayonga l’akoka wa mbokoya ɛnyɛlɔ ka mbetawɔ kaki Elidja.—Rɔmɔ 15:4.
^ od. 22 Kiɔkɔ ya “diui di’okoke dia yoyo” sɔ mbeyaka monga paka nyuma kakɔ kaamɛ kakawakambe la tɔ dia mbewoya ‘dui dia Jehowa’ diele lo 1 Khumi ya Dikanga 19:9. Divɛsa 15, mɛnyaka dia nyuma kɛsɔ ekɔ ‘Jehowa.’ Kɛsɔ kokaka tohola ondjelo wakakambe la Jehowa dia nɔmbɔla wodja w’Isariyɛlɛ l’oswe wa shɛnga. Lo dikambo di’ondjelo akɔ Jehowa akate ɔnɛ: “Lokombo lami lekɔ le ndi.” (Etum. 23:21) Kaanga mbeso bu l’eshikikelo, sho mɛnaka dia la ntondo ka nde ndja lanɛ la nkɛtɛ, Yeso aki “Dui,” mbuta ate yɛmb’awui yaki Nzambi otsha le ekambi ande.—Jni. 1:1.