KUPU AKO 38
“Ha‘u Kiate Au, . . . pea Te U Fakaivifo‘ou Kimoutolu”
“Ha‘u kiate au, ‘a kimoutolu kotoa ‘oku ongosia mo mafasiá, pea te u fakaivifo‘ou kimoutolu.”—MĀT. 11:28.
HIVA 25 Fakamo‘oni e Tu‘unga Ākongá
‘I HE KUPÚ NI *
1. Hangē ko ia ‘oku lēkooti ‘i he Mātiu 11:28-30, ko e hā ‘a e tala‘ofa na‘e fai ‘e Sīsuú?
NA‘E fai ‘e Sīsū ha tala‘ofa faka‘ofo‘ofa ki ha fu‘u kakai na‘e fanongo kiate ia. “Ha‘u kiate au,” ko ‘ene leá ia, “pea te u fakaivifo‘ou kimoutolu.” (Lau ‘a e Mātiu 11:28-30.) Na‘e ‘ikai ko ha tala‘ofa lau pē eni. Ko e fakatātaá, fakakaukau ki he me‘a na‘á ne fai ki ha fefine na‘á ne faingata‘a‘ia ‘i ha mahaki fakamamahi.
2. Ko e hā na‘e fai ‘e Sīsū ki ha fefine puke?
2 Na‘e fiema‘u vivili ‘e he fefiné ha tokoni. Na‘á ne ‘osi ‘alu ki he kau toketā tokolahi, ‘o ‘amanaki ke faito‘o hono puké. Hili ‘a e ta‘u ‘e 12 ‘ene faingata‘a‘iá, na‘e ‘ikai pē ke ne sai. Fakatatau ki he Laó, na‘á ne ta‘ema‘a. (Liv. 15:25) Pea na‘á ne fanongo ‘e lava ‘e Sīsū ke faito‘o ‘a e fa‘ahinga na‘e faingata‘a‘iá, ko ia na‘á ne ‘alu ‘o kumi kiate ia. ‘I he‘ene ma‘u iá, na‘á ne ala ki he tapa ‘o hono kofu tu‘á, pea na‘á ne sai he taimi pē ko iá! Ka na‘e fai ‘e Sīsū ‘a e me‘a lahi ange ‘i hono fakamo‘ui fakaesino pē iá—na‘á ne ‘oange kiate ia ‘a e ngeia na‘á ne tuha mo iá. Ko e fakatātā, ‘i he taimi na‘á ne lea ai kiate iá, na‘á ne ngāue‘aki ‘a e fo‘i lea anga-‘ofa mo faka‘apa‘apa ko e “‘ofefine.” Kuo pau pē na‘e ongo‘i fakaivifo‘ou mo fakaivimālohi mo‘oni ‘a e fefiné!—Luke 8:43-48.
3. Ko e hā ‘a e ngaahi fehu‘i te tau talí?
3 Fakatokanga‘i na‘e ‘alu ‘a e fefiné kia Sīsū. Na‘á ne tamu‘omu‘a. ‘Oku pehē pē ‘i he ‘ahó ni—kuo pau ke tau fai ha feinga ke “ha‘u” kia Sīsū. ‘I he taimí ni, he‘ikai ke fakamo‘ui fakaemana ‘e Sīsū ‘a e puke fakaesino ‘a e fa‘ahinga ‘oku “ha‘u” kiate iá. Ka ‘okú ne kei fakaa‘u mai pē ‘a e fakaafé: “Ha‘u kiate au, . . . pea te u fakaivifo‘ou
kimoutolu.” ‘I he kupu ko ení, te tau tali ‘a e fehu‘i ‘e nima: ‘E lava fēfē ke tau “ha‘u” kia Sīsū? Ko e hā na‘e ‘uhinga ki ai ‘a Sīsū ‘i he‘ene pehē: “Mou fua ‘eku ‘ioké”? Ko e hā ‘e lava ke tau ako meia Sīsuú? Ko e hā ‘oku fakaivifo‘ou ai ‘a e ngāue kuó ne ‘omai kiate kitautolú? Pea ‘e lava fēfē ke hokohoko atu ‘etau ma‘u ‘a e fakaivifo‘ou ‘i he malumalu ‘o e ‘ioke ‘a Sīsuú?“HA‘U KIATE AU”
4-5. Ko e hā ‘a e ngaahi founga ‘e lava ke tau “ha‘u” ai kia Sīsuú?
4 Ko e founga ‘e taha ke “ha‘u” ai kia Sīsuú ko hono ako ‘a e me‘a lahi taha te tau ala lavá fekau‘aki mo e me‘a na‘á ne lea‘aki mo faí. (Luke 1:1-4) He‘ikai lava ‘e ha toe taha ‘o fai eni ma‘atautolu—kuo pau ke tau ako ‘a e ngaahi fakamatala ko ení. ‘Oku tau toe “ha‘u” kia Sīsū fakafou ‘i he‘etau fili ke papitaiso pea hoko ko ha ākonga ‘a Kalaisi.
5 Ko e toe founga ‘e taha ke “ha‘u” ai kia Sīsuú ko e ‘alu ki he kau mātu‘a ‘i he fakataha‘angá ‘i he taimi ‘oku tau fiema‘u tokoni aí. ‘Oku ngāue‘aki ‘e Sīsū ‘a e “ngaahi me‘a‘ofa ko e kau tangata” ke tokanga‘i ‘ene fanga sipí. (‘Ef. 4:7, 8, 11; Sione 21:16; 1 Pita 5:1-3) Kuo pau ke tau tamu‘omu‘a ke kole ki he‘enau tokoní. He‘ikai lava ke tau ‘amanekina ‘a e kau mātu‘á ke nau mahino‘i ‘etau fakakaukaú pea ‘ilo‘i ‘etau fiema‘ú. Fakakaukau ki he me‘a na‘e lea‘aki ‘e ha tokoua ko Julian: “Na‘e pau ke u mavahe mei hoku vāhenga-ngāue ‘i Pētelí koe‘uhi ko e mahamahakí, pea na‘e fokotu‘u mai ‘e he taha hoku ngaahi kaume‘á ke u kole ha ‘a‘ahi fakatauhisipi. ‘I he kamatá, na‘á ku fakakaukau na‘e ‘ikai ke u fiema‘u ia. Ka ki mui ange na‘á ku kole ha tokoni, pea na‘e hoko ‘a e ‘a‘ahi fakatauhisipí ko e taha ‘o e ngaahi me‘a‘ofa lelei taha kuo faifai ange peá u ma‘ú.” Ko e kau mātu‘a mateakí, ‘o hangē ko e mātu‘a ‘e toko ua na‘á na ‘a‘ahi kia Julian, ‘e lava ke nau tokoni‘i kitautolu ke ‘ilo “‘a e fakakaukau ‘a Kalaisí,” ‘a ia, ke tau mahino‘i mo fa‘ifa‘itaki ki he‘ene fakakaukaú mo e tō‘ongá. (1 Kol. 2:16; 1 Pita 2:21) Ko e taha mo‘oni eni ‘o e ngaahi me‘a‘ofa lelei taha ‘e lava ke nau ‘omai ma‘atautolú.
“MOU FUA ‘EKU ‘IOKÉ”
6. Ko e hā na‘e ‘uhinga ki ai ‘a Sīsū ‘i he‘ene pehē: “Mou fua ‘eku ‘ioké”?
6 ‘I he pehē ‘e Sīsū: “Mou fua ‘eku ‘ioké,” na‘á ne ‘uhinga nai ke “Tali hoku mafaí.” Na‘e lava nai ke ne toe ‘uhinga “Tau kaungā-fua fakataha ‘eku ‘ioké, pea te tau ngāue ai kia Sihova.” Ko e ongo fakalea ko ení ‘oku ‘uhingá kuo pau ke tau fai ha ngāue.
7. Fakatatau ki he Mātiu 28:18-20, ko e hā ‘a e ngāue kuo ‘omai ke tau faí, pea ko e hā ‘e lava ke tau fakapapau‘í?
7 ‘Oku tau tali ‘a e fakaafe ‘a Sīsuú ‘i he‘etau fakatapui ‘etau mo‘uí kia Sihova pea papitaiso. Ko e fakaafe ko iá ‘oku ‘atā ki he tokotaha kotoa—he‘ikai ‘aupito ke taliteke‘i ‘e Sīsū ha taha ‘oku loto-mo‘oni ke tauhi ki he ‘Otuá. (Sione 6:37, 38) Ko e kotoa ‘o e kau muimui ‘o Kalaisí kuo ‘oange kiate kinautolu ‘a e monū ke kau ‘i he ngāue na‘e kole ‘e Sihova kia Sīsū ke ne faí. ‘Oku lava ke tau fakapapau‘i ‘e ‘i ai ma‘u pē ‘a Sīsū ke tokoni‘i kitautolu ke fai ‘a e ngāue ko iá.—Lau ‘a e Mātiu 28:18-20.
“AKO MEIATE AU”
Fakaivifo‘ou ‘a e ni‘ihi kehé hangē ko Sīsū (Sio ki he palakalafi 8-11) *
8-9. Ko e hā na‘e tohoaki‘i ai ‘a e kakai anga-fakatōkilaló kia Sīsuú, pea ko e hā ‘a e ngaahi fehu‘i ‘oku totonu ke tau ‘eke hifo kiate kitautolú?
8 Ko e kakai anga-fakatōkilaló na‘e tohoaki‘i kia Sīsū. (Māt. 19:13, 14; Luke 7:37, 38) Ko e hā hono ‘uhingá? Fakakaukau ki he kehekehe ‘i he vaha‘a ‘o Sīsū mo e kau Fālesí. Ko e kau taki lotu ko iá na‘a nau ta‘e‘ofa mo hīkisia. (Māt. 12:9-14) Ko Sīsū na‘á ne anga-‘ofa mo anga-fakatōkilalo. Ko e kau Fālesí na‘a nau fiemahu‘inga mo pōlepole koe‘uhi ko honau tu‘unga mā‘olunga ‘i he sōsaietí. Na‘e taliteke‘i ‘e Sīsū ‘a e pōlepole ta‘etotonú, pea na‘á ne ako‘i ‘ene kau ākongá ke nau vakai kiate kinautolu ko e kau sevāniti mā‘ulalo. (Māt. 23:2, 6-11) Na‘e pule‘i ‘e he kau Fālesí ‘a e ni‘ihi kehé ‘aki hono fakailifia‘i mo fakamanamana‘i kinautolu. (Sione 9:13, 22) Na‘e fakaivifo‘ou ‘e Sīsū ‘a e ni‘ihi kehé fakafou ‘i he ngaahi ngāue anga-‘ofa mo e ngaahi lea anga-lelei.
9 Kuó ke ako ‘a e ngaahi lēsoni ko ení meia Sīsū? ‘Eke hifo kiate koe: ‘‘Oku ou ma‘u ha ongoongo ‘o e hoko ko ha tokotaha anga-mokomoko mo anga-fakatōkilalo? ‘Oku ou fai loto-lelei ha ngāue mā‘ulalo ma‘á e ni‘ihi kehé? ‘Oku ou anga-lelei ki he ni‘ihi kehé?’
10. Ko e hā ‘a e fa‘ahinga ‘ātakai na‘e langa hake ‘e Sīsū ‘i he‘ene ngāué?
10 Na‘e langa hake ‘e Sīsū ha ‘ātakai melino mo fakamānako ma‘a hono kaungāngāué, pea na‘á ne fiefia ‘i hono ako‘i kinautolú. (Luke 10:1, 19-21) Na‘á ne fakalototo‘a‘i ‘ene kau ākongá ke ‘eke ‘a e ngaahi fehu‘i, pea na‘á ne loto ke fanongo ki he‘enau fakakaukaú. (Māt. 16:13-16) Hangē ko e fanga ki‘i ‘akau ‘oku tauhi ‘i he fale ‘oku fakaili ai ‘a e ‘akaú, ko e kau ākongá ‘oku nau tupu ‘āfa‘afa. Na‘a nau ako ‘a e ngaahi lēsoni na‘e ako‘i ‘e Sīsuú pea nau laku fua mai fakafou ‘i he‘enau ngaahi ngāue leleí.
Fotungofua mo anga-fakakaume‘a
Longomo‘ui mo faivelenga
Anga-fakatōkilalo mo ngāue mālohi *
11. Ko e hā ‘a e ngaahi fehu‘i ‘oku totonu ke tau ‘eke hifó?
11 ‘Okú ke ma‘u ha mafai? Kapau ‘oku pehē, ‘eke hifo: ‘Ko e hā ‘a e fa‘ahinga ‘ātakai ‘oku ou pouaki ‘i he ngāue‘angá pe ‘i ‘api? ‘Oku ou pouaki ‘a e melinó? ‘Oku ou fakalototo‘a‘i ‘a e ni‘ihi kehé ke nau ‘eke fehu‘i? ‘Oku ou loto-lelei ke fanongo ki he‘enau fakakaukaú?’ He‘ikai ‘aupito te tau loto ke hangē ko e kau Fālesí, ‘a ia na‘a nau ‘ita ‘i he fa‘ahinga na‘a nau ‘eke fehu‘i kiate kinautolú pea fakatanga‘i ‘a e fa‘ahinga na‘a nau fakahaa‘i ha fakakaukau na‘e fepaki mo ‘enau fakakaukaú.—Mk. 3:1-6; Sione 9:29-34.
“TE MOU MA‘U HA FAKAIVIFO‘OU”
12-14. Ko e hā ‘oku fakaivifo‘ou ai kiate kitautolu ‘a e ngāue kuo ‘omai ‘e Sīsuú?
12 Ko e hā ‘oku fakaivifo‘ou ai kiate kitautolu ke fai ‘a e ngāue kuo ‘omai ‘e Sīsuú? ‘Oku lahi ‘a e ngaahi ‘uhingá, ka te tau lāulea ki he ni‘ihi.
13 ‘Oku tau ma‘u ‘a e kau ‘ovasia lelei tahá. Ko Sihova, ‘a hotau ‘Ovasia Aoniú, ‘oku ‘ikai ko ha pule ta‘ehounga‘ia ia pe anga-fefeka. ‘Okú ne hounga‘ia ‘i he ngāue ‘oku tau faí. (Hep. 6:10) Pea ‘okú ne ‘omai kiate kitautolu ‘a e mālohi ‘oku fiema‘u ke fua‘aki hotau fatongiá. (2 Kol. 4:7; Kal. 6:5, fkm. ‘i lalo) Ko Sīsū, ‘a hotau Tu‘í, ‘okú ne tataki kitautolu fakafou ‘i he‘ene fa‘ifa‘itaki‘angá. (Sione 13:15) Pea ‘oku feinga ‘a e kau mātu‘a ‘oku nau tauhi kitautolú ke fa‘ifa‘itaki kia Sīsū, ‘‘a e tauhi-sipi lahí.’ (Hep. 13:20; 1 Pita 5:2) ‘Oku nau feinga ke hoko ‘o anga-lelei, fakatupu langa hake pea loto-to‘a ‘i he‘enau fafanga mo malu‘i kitautolú.
14 ‘Oku tau ma‘u ‘a e ngaahi kaungāme‘a lelei tahá. ‘Oku ‘ikai ha toe kakai te nau ma‘u ha mo‘ui mohu taumu‘a pe ha‘i ‘o e ‘ofa ‘o hangē ko kitautolú. Fakakaukau atu: ‘Oku tau monū‘ia ke ngāue mo e kakai ‘oku nau ma‘u ‘a e ngaahi tu‘unga fakae‘ulungaanga mā‘olunga tahá ka ‘oku ‘ikai ke nau mā‘oni‘oni fau. ‘Oku lahi honau ngaahi talēnití ka ‘oku nau anga-fakanānā, pea ‘oku nau vakai ki he ni‘ihi kehé ‘oku nau mā‘olunga ange ‘iate kinautolu. ‘Oku ‘ikai ngata pē ‘enau vakai mai kiate kitautolu ko e kaungāngāué kae pehē foki ko e ngaahi kaungāme‘a. Pea ko e ha‘i ko iá ‘oku vāofi ‘aupito ‘o nau loto-lelei ke foaki ‘enau mo‘uí koe‘uhi ko kitautolu!
15. ‘Oku totonu ke fēfē ‘etau ongo‘i fekau‘aki mo e ngāue ‘oku tau faí?
15 ‘Oku tau ma‘u ‘a e ngāue lelei tahá. ‘Oku tau ako‘i ki he kakaí ‘a e mo‘oni fekau‘aki mo Sihová pea fakae‘a ‘a e ngaahi loi ‘a e Tēvoló. (Sione 8:44) ‘Oku lōmekina ‘e Sētane ‘a e kakaí ‘aki ‘a e ngaahi kavenga ‘oku ‘ikai lava ke nau fua. Ko e fakatātaá, ‘okú ne loto ke tau tui he‘ikai ke fakamolemole‘i ‘e Sihova ‘etau ngaahi angahalá pea ‘oku ‘ikai ‘ofa‘i kitautolu. He kavenga fakamafasia mo ha loi fakalilifu ē! ‘I he‘etau “ha‘u” kia Kalaisí, ‘e fakamolemole‘i ‘etau ngaahi angahalá. Pea ko hono mo‘oní ‘oku ‘ofa lahi ‘a Sihova ‘iate kitautolu kotoa. (Loma 8:32, 38, 39) Ko ha me‘a fakakoloa ē ke tokoni‘i ‘a e kakaí ke nau ako ke falala kia Sihova pea ke sio ki he‘enau fakalelei‘i ‘enau mo‘uí!
HOKOHOKO ATU KE MA‘U ‘A E FAKAIVIFO‘OU ‘I HE ‘IOKE ‘A SĪSUÚ
16. ‘Oku anga-fēfē ‘a e kehe ‘a e kavenga ‘oku kole mai ‘e Sīsū ke tau fuá mei he ngaahi kavenga kehe kuo pau ke tau fuá?
16 Ko e kavenga ‘oku kole mai ‘e Sīsū ke tau fuá ‘oku kehe ia mei he ngaahi kavenga kehe kuo pau ke tau fuá. Ko e fakatātaá, ‘i he ngata‘anga ‘o ha ‘aho ‘o e ngāue fakamāmaní, ‘oku ‘ikai ngata pē ‘i he ongo‘i hela‘ia ‘a e tokolahi kae toe ta‘efiemālie. ‘I hono kehé, hili hono fakamoleki ha taimi ‘i he ngāue kia Sihova mo Kalaisí, ‘oku tau ongo‘i fiemālie mo‘oni. Te tau hela‘ia nai ‘i he ngata‘anga ‘o e ‘aho ngāué pea ‘e fiema‘u nai ‘a e feinga lahi ‘iate kitautolu ke ma‘u ha fakataha ‘a e fakataha‘angá ‘i he pō ko iá. Ka ‘i he‘etau fa‘a foki ki ‘api mei he fakataha ko iá kuo tau ongo‘i fakaivifo‘ou mo fakaivimālohi. ‘Oku pehē pē mo ‘etau feinga ke malanga pea fai ‘etau ako Tohi Tapu fakafo‘ituituí. Ko e totongi ‘oku tau ma‘ú ‘oku laka mama‘o ange ia ‘i he ivi ‘oku tau fakamolekí!
17. Ko e hā kuo pau ke tau mahino‘í pea tokanga fekau‘aki mo iá?
17 Kuo pau ke tau mahino‘i ko kitautolu taki taha ‘oku fakangatangata pē ‘a e lahi hotau iví. Ko ia kuo pau ke tau tokanga fekau‘aki mo e me‘a ‘oku tau faí. Ko e fakatātaá, ‘e lava ke tau fakamoleki noa hotau iví ‘i he feinga ke tānaki ‘a e ngaahi koloa fakamatelié. Fakatokanga‘i ‘a e me‘a na‘e lea‘aki ‘e Sīsū ki ha talavou koloa‘ia ‘a ia na‘á ne ‘eke ange kiate ia: “Ko e hā kuo pau ke u fai ke u ma‘u ai ‘a e mo‘ui ta‘engatá?” Ko e talavoú na‘á ne ‘osi talangofua ki he Laó. Kuo pau pē ko ha tangata lelei ia koe‘uhi ‘oku fakamatala‘i tefito ‘i he Kōsipeli ‘a Ma‘aké na‘e “ongo‘i ‘ofa kiate ia” ‘a Sīsū. Na‘e ‘oange ‘e Sīsū ki he talavou pulé ha fakaafe. “‘Alu ‘o fakatau atu ‘a e ngaahi me‘a ‘okú ke ma‘ú,” ko e lea ia ‘a Sīsū, “peá ke ha‘u ‘o muimui ‘iate au.” Na‘e loto ‘a e tangatá ke muimui kia Sīsū, ka ‘oku hā ngali na‘e ‘ikai lava ke ne tuku ange ‘ene ‘ngaahi koloa lahí.’ (Mk. 10:17-22) Ko hono olá, na‘e ‘ikai ke ne tali ‘a e fakaafe ‘a Sīsū ke fua ‘ene ‘ioké pea hokohoko atu ke ngāue fakatamaio‘eiki “ki he Koloá.” (Māt. 6:24) Ko e hā ‘a e fili na‘á ke mei faí?
18. Ko e hā ‘oku totonu ke tau fai ma‘u pē, pea ko e hā hono ‘uhingá?
18 Mei he taimi ki he taimi, ‘oku lelei ke tau toe fakakaukau ki he me‘a ‘oku tau fakamu‘omu‘a ‘i he‘etau mo‘uí. Ko e hā hono ‘uhingá? Koe‘uhi ke tau fakapapau‘i ‘oku tau ngāue‘aki fakapotopoto hotau iví. Fakatokanga‘i ‘a e me‘a na‘e lea‘aki ‘e ha talavou ko Ma‘ake: “‘I he ngaahi ta‘u lahi, na‘á ku fakakaukau na‘á ku ma‘u ha mo‘ui faingofua. Na‘á ku tāimu‘a, ka na‘á ku fakakaukau ma‘u pē fekau‘aki mo e pa‘angá pea fekau‘aki mo hono ‘ai ‘eku mo‘uí ke toe fiemālie ange. Na‘á ku fifili pe ko e hā kuo hoko ai ‘eku mo‘uí ‘o fakamafasiá. Pea na‘á ku fakatokanga‘i leva na‘á ku fakamu‘omu‘a ‘a e kumi pē ki he lelei ‘a‘akú pea toki foaki kia Sihova ‘a e taimi mo e ivi na‘e toé.” Na‘e fakatonutonu ‘e Ma‘ake ‘ene fakakaukaú mo e founga mo‘uí pea fakafaingamālie‘i ia ke fai ‘a e me‘a lahi ange ‘i he ngāue ‘a Sihová. “‘Oku ou fa‘a ongo‘i loto-mo‘ua ‘i he taimi ‘e ni‘ihi,” ko e lau ia ‘a Ma‘aké, “ka ‘i he tokoni ‘a Sihová mo e poupou ‘a Sīsuú, kuó u iku‘i ‘eku ngaahi polé.”
19. Ko e hā ‘oku mātu‘aki mahu‘inga ai hono ma‘u ‘a e fakakaukau totonú?
19 ‘E hokohoko atu ‘etau ma‘u ‘a e fakaivifo‘ou ‘i he malumalu ‘o e ‘ioke ‘a Sīsuú kapau te tau fai ‘a e me‘a ‘e tolu. ‘Uluakí, tauhi ma‘u ha fakakaukau totonu. ‘Oku tau fai ‘a e ngāue ‘a Sihová, ko ia kuo pau ke tau fai ia ‘i he founga ‘a Sihová. Ko kitautolu ‘a e kau ngāué, pea ko Sihova ‘a e Pulé. (Luke 17:10) Kapau ‘oku tau feinga ke fai ‘ene ngāué ‘i he‘etau foungá, te tau hoko ai ‘o fakafepaki ki he ‘ioké. Na‘a mo ha pulu mālohi ‘oku ngalingali ‘e lavea pe hela‘ia kapau ‘okú ne toutou feinga ke ‘alu pē ia ki he feitu‘u ‘okú ne loto ki aí ‘o fakafepaki ai ki he ‘ioke ‘oku pule‘i ‘e hono pulé. ‘I he tafa‘aki ‘e tahá, ‘oku lava ke tau fai ‘a e ngaahi me‘a fakaofo pea iku‘i ha fakafaingata‘a‘ia‘anga pē kapau ‘oku tau muimui ki he tataki ‘a Sihová. Manatu‘i he‘ikai lava ha taha ‘o ta‘ofi hono finangaló mei hono fakahokó!—Loma 8:31; 1 Sio. 4:4.
20. Ko e hā ‘oku totonu ko ‘etau fakaue‘ilotó ia ‘i he‘etau ‘i he malumalu ‘o e ‘ioke ‘a Sīsuú?
20 Uá, ngāue fakataha mo e fakaue‘iloto totonu. Ko ‘etau taumu‘á ke fakalāngilangi‘i ‘etau Tamai ‘ofá, ‘a Sihova. Ko e fa‘ahinga ‘i he ‘uluaki senitulí ‘a ia na‘e ue‘i kinautolu ‘e he mānumanú pe fakamahu‘inga‘i-kitá na‘e vave ‘enau hoko ‘o loto-mamahi pea li‘aki ‘a e ‘ioke ‘a Sīsuú. (Sione 6:25-27, 51, 60, 66; Fil. 3:18, 19) ‘I hono kehé, ko e fa‘ahinga ko ia na‘e ue‘i ‘e he ‘ofa ta‘esiokita ki he ‘Otuá mo e ‘ofa ki he kaungā‘apí na‘a nau fua fiefia ‘a e ‘ioke ko iá ‘i he kotoa ‘enau mo‘ui ‘i he māmaní, fakataha mo e ‘amanaki ke ngāue fakataha mo Kalaisi ‘i hēvani. Hangē ko kinautolú, te tau hanganaki fiefia ‘i hono fua ‘a e ‘ioke ‘a Sīsuú fakataha mo e fakaue‘iloto totonu.
21. Fakatatau ki he Mātiu 6:31-33, ko e hā ‘e lava ke tau ‘amanekina ke fai ‘e Sihová?
21 Tolú, ma‘u ‘a e ngaahi ‘amanekina totonu. Kuo tau fili ha mo‘ui feilaulau‘i-kita pea ngāue mālohi. Na‘e fakatokanga mai ‘a Sīsū ‘e fakatanga‘i kitautolu. Ka ‘oku lava ke tau ‘amanekina ‘e ‘omai ‘e Sihova ‘a e mālohi ke kātekina ha fa‘ahinga pole pē. Ko e lahi ange ‘etau kātakí, te tau hoko ‘o toe mālohi ange. (Sēm. 1:2-4) ‘Oku lava ke tau toe ‘amanekina ‘e tokonaki ‘a Sihova ma‘atautolu, ‘e tauhi kitautolu ‘e Sīsū, pea ‘e fakalototo‘a‘i kitautolu ‘e hotau fanga tokouá mo e fanga tuofāfiné. (Lau ‘a e Mātiu 6:31-33; Sione 10:14; 1 Tes. 5:11) ‘Oku tau ma‘u ‘a e me‘a kotoa ‘oku fiema‘u ke tau kātekina ai ha fa‘ahinga pole pē!
22. Ko e hā ‘oku lava ke tau fakamālō fekau‘aki mo iá?
22 Ko e fefine na‘e fakamo‘ui ‘e Sīsuú na‘e fakaivifo‘ou ‘i he ‘aho pē na‘á ne sai aí. Ka te ne ma‘u ‘a e fakaivifo‘ou tu‘uloa ‘o kapau pē na‘á ne hoko ko ha ākonga mateaki ‘a Kalaisi. ‘Okú ke pehē ko e hā na‘á ne faí? Kapau na‘á ne fili ke ‘i he malumalu ‘o e ‘ioke ‘a Sīsuú, sioloto atu ki he palé—ko e ngāue fakataha mo Sīsū ‘i hēvani! Ko ha fa‘ahinga feilaulau pē na‘á ne fai ke muimui ai kia Kalaisi he‘ikai ha‘ane teitei ofi ‘e taha ki he tāpuaki ko iá. Tatau ai pē pe ko ‘etau ‘amanakí ke—mo‘ui ta‘engata ‘i hēvani pe ‘i māmani—he fakamālō ē ko kitautolu ‘i he‘etau tali ‘a e fakaafe ‘a Sīsuú: “Ha‘u kiate au!”
HIVA 5 Kalaisi Hotau Fa‘ifa‘itaki‘angá
^ pal. 5 ‘Oku fakaafe‘i kitautolu ‘e Sīsū ke ha‘u kiate ia. Ko e hā ‘oku kau ki hono tali ‘ene fakaafé? ‘E tali ‘i he kupu ko ení ‘a e fehu‘i ko iá, pea ‘e fakamanatu mai ai ‘a e founga ‘e lava ke fakaivifo‘ou kiate kitautolu ‘a e ngāue fakataha mo Kalaisí.